Амралтын өдрөөр сайт даа нэлээн цаг гаргалаа. Эртнээс л унших юмсан гэж бодож байсан яруу найрагч Очирбатын Дашбалбаргуайн Залуус дүү нартаа хүргэх шүлгийг уншиж та бүхэндээ зориулж байна. Мөн таалагдвал татаж авахаар хамт орууллаа.

Өмнө нь Тэнгэр шиг бай нэртэй шүлгийг нь уншиж та бүхэнд зориулсан. Өөр шүлэг уншиж та бүхэндээ чадахаараа хүргэх болно оо. Харин сэтгэгдлээ үлдээхээ бүү мартаарай. Тэгэж л намайг дэмжээрэй…

ТАТАХ

Залуус дүү нартаа хүргэх шүлэг

Үзээд өнгөрөх амьдралыг мөнхийн юм шиг бодож
Үдлээд буцах хорвоог үүрдийн юм шиг сэтгэж
Залуу, идэр насаа хөгшрөхгүй юм шиг санаж
Замба тивийн элгэн дээр туйлж яваа дүү минь!
Өнгө алаг энэ хорвоо дээр
Өөрийн сайндаа чи төрөөгүй!
Өдөр өдрийн нарыг үзэж, тэнгэрийг харах
Өндөр их тавилан хайрласан аав, ээждээ баярла!

Үдшийн цэнгээний газар согтуу юм шиг дарвиж
Үеийн хонгор бүсгүйтэй мансууран цэнгэж явахад
Насан буурал ээж чинь үнээний дэлэн шувтарч
Намрын хүйтэн шөнө зэлэн дээр жихүүцэж суугаа!
Амтат бяслаг, хуруу зузаан өрмий нь
Амьхандаа чамд л хадгалж, замын унаа хүлээнэ.
Өр авлага нэхэхгүй эхийн сэтгэлийг хүүхнүүд орлохгүй ээ
Өвөл болохоос урьтаж ээждээ нэг очоорой!
Эгэмний чинь яс хугарахад аавын тань цээж өвдөж
Эдгэртэл нь адилхан шархтай явдаг шүү…
Ширхэг ширхэгээр цайсан үс нь чамайг хүлээсэн хоногуудын тоо
Шинэ цаснаас урьтаж аавдаа нэг очоорой!
Өвлийн шөнө талд яваа аавыгаа үе үе санаарай,
Өөрөө чи дулаан хөнжилд хэвтэж буйдаа гэмшээрэй!
Зуун олон хоног хөдөлж, олж хураасан бүхнээ
Зарж үрж бөөн бөөнөөр нь чамд л харамгүй илгээх юм
Зоогийн газар чи түүнийг нь шар айраг болгож
Зовж амьдарсан эцгийнхээ хөлсийг уух хэрэггүй!
Энд чи буруутаж явахад эцгийн чинь нэр доргино
Эрдэнэт буурлаа хайрлаагүй бол, эх орноо хайрлах ч юу л бол?!
Амьдрал туршдаа хайрлаж явах аав гэдэг хүн
Алтан нар шиг ганцхан юм шүү!
Үр хүүхэд төрлөө гэж баярлан явах цагтаа
Үсэн буурал өтгөсийг хаа нэгтээ нутаглуулж буйг санаарай!
Хоног өдрүүдийн жаргалтай үедээ ч, дүү минь
Хорвоогийн юм бүхэнд эцэс буйг санаарай!

Орчлонгийн шуугиан, амьтан хүний хэл ам,
Орон хотын утаа униараас холдож
Аян замын тоосоо гүвээд
Аавынхаа гэрийн босгыг алхаж нэг үзээрэй!
Эргэнэгийн тэндээс хувин сав хангинуулж
Ээж чинь “хүү минь” гэсээр босож ирнэ.
Амсар дүүрэн цайтай гангар шаазангаа алдаж
Азай буурал хөгшин яахаа мэдэхгүй сандчина.
Аав чинь гэрийн хойморт Алтайн уул шиг ханхайж
Алив нэгэнд барьц алдахгүй уужуу тайван сууна.
Манан нэвтлэх од шиг нүд нь гялалзаж
Малгайгаа өмсөж, нударгаа засаж, ирж үнсүүлэхийг чинь хүлээнэ.
Төрсөн гэр чинь дулаахан, галын илчинд чи нозоорч
Төгөлдөр орчлонгийн диваажин эцгийн гэр болохыг чи мэдэрнэ.
Морьд үүрсэх хээр талдаа аргалын утаа үнэрлэж
Модон тагштай өрөм идэж, ээжийнхээ гараас цай ууна
Тансаг сайхныг нь бишрэн орчлон ертөнцөөр хэрэн явлаа ч
Тал нутагт наран мандаж, гэрийн цэнхэр утаа суунаглаж,
Хуйлран давхих зээрийн сүрэг толгод дамжихаас илүү сайхныг
Хурмастын доор үзээгүйгээ мэдэрнэ чи…
“Моод” хөөсөн хотын ганган хүүхнээс илүүгээр чи
Монгол дээлтэй хөдөөгийн бор бүсгүйг хайрлана
Өвгөн хорвоод зуун жил амьдрахгүй хогшил хураагчаас
Өвлийн шөнө моддыг өрөвддөг аавыгаа илүү ойлгоно чи!
Харь холын шуугиант хот, неоны гэрэл, машины чимээнээс илүү
Харгуй зам, булаг шанд, хоттой хонио илүү ойлгоно чи
Ухаан балартам тачигнасан эстрад хөгжмийн чимээнээс илүү
Учирлаж аргадсан ардын дуундаа дасна чи

Дээдийн номтой мэргэдийг эрж дэлхийгээр тэнэх хэрэггүй
Дэргэдээ байгаа суут ухаантныг дэндүү ойшоолгүй явснаа бод!
Ариун үнэн, зовлон бэрх, хайр ухааны
Амин голд нэвтэрсэн мэргэд
Аав, ээж хоёр чинь юм шүү!
Амьдрал тэднийг гүн ухаанд сургаж
Адгийн муу амьтныг ч өршөөх аугаа их сэтгэлтэй болгожээ.
Ачит ээждээ алчуур аваачих хэрэггүй
Аавдаа шил юм өгөх хэрэггүй,
Айлын хүүхэд хуурах хэдэн чихэр ч хэрэггүй
Аль алинаар нь тэд дутаагүй!
Эрт цагт гэрээсээ гарсан “өөрийгөө” л
Ээж, аав хоёртоо хүргэж өг!
Эрийн цээнд хүрсэн чамайг харахаас илүү
Эрхэм бэлэг хөгшчүүлд үгүй ээ!
Учир мэдэхгүй нялх багадаа ч
Ухаан суусан идэр насандаа ч
Уул овоо шиг л юмыг ах нь
Улс амьтанд амлаж явлаа
Асарч тэтгэсэн ээж аавынхаа
Ачийг нэг мөсөн хариулж
Амтатыг идүүлж, өнгөтийг өмсгөж
Алтан аяганаас ус уулгахын дайтай
Андуурч эндүүрч явлаа.
Одоо л ээж аавыгаа жаргаая гэтэл
Орчлонгийн тоглоом даанч хатуу…!
Алба ажлын эрхээр алс газар одоод
Аян замыг хороосоор яаран яарсаар ирэхэд
Аав минь энэ хорвоогоос явчихсан байлаа
“Хүүтэйгээ л нэг уулзмаар байна даа”гэж ээжид минь хэлсэн гэдэг
Хүслийн сүүлч нь ганцхан энэ л байсан юм шүү
Чи зэмлэл хүлээж зэргийн нөхөддөө орхигдож болно
Чи зээрийн янзага шиг хөөрхөн бүсгүйдээ хаягдаж болно
Харин аав, ээж чинь сэрүүн тунгалаг байж
Харьж ирэхийг чинь хүлээхээс илүү жаргалыг
Хамаг орчлонгоос хайж эрэвч олохгүй…
Алдааг минь та нар бүү давтацгаа!
Аав, ээжийгээ амьдад нь амжиж баярлуулцгаа!
Алтан дэлхийд үүнээс илүү гавъяаг ах нь мэдэхгүй ээ

Үзээд өнгөрөх амьдралыг мөнхийн юм шиг бодож
Үдлээд буцах хорвоог үүрдийн юм шиг сэтгэж
Залуу, идэр насаа хөгшрөхгүй юм шиг санаж
Замба тивийн элгэн дээр туйлж яваа дүү минь
Өнгө алаг хорвоо дээр
Өөрийн сайндаа чи төрөөгүй
Өдөр өдрийн нарыг үзэж, тэнгэрийг харах
Өндөр их тавилан хайрласан аав, ээждээ баярла!

Түрүүнээс хойш л эрүүл мэндийн талаарх мэдээнүүдийг орчуулж та бүхэнд хэрэг болох байх гэсэн үүднээс нийтэллээ. ОДоо харин сонин болгож хайлтын болоод бусад интернэт, сүлжээний гигант гэгдэг ГҮҮГЛЭ-тэй холбоотой шинэ мэдээг хүргэж байна.

Өнөө цагт устсан гэгдэх ЛАТИН хэлийг устсан гэж ярих боловч үнэндээ ЛАТИН үгсүүдийг мэргэжлийн хэллэгтээ ихэнх салбар ашигласаар ирсэн. Үүнээс хамгийн ихээр ашиглагддаг салбар бол АНАГААХ УХААН. Дэлхий дээр жил болгон Латин хэлний шалгалтыг 100 мянган оюутан өгдөг байна.

Эндээс харахад ЛАТИН хэл устаж үгүй болсон хэл гэж хэлэхэд бэрх болно. Харин ГҮҮГЛЭ эдгээр 100 мянган оюутанд болон бусад ЛАТИН хэлийг сонирхдог хэрэглэгчиддээ зориулан, мөн бусад орчуулгын системүүдээс ялгарахын тулд ийн шийдвэр гаргажээ.
Ингээд дэлхийн 58 улсын хэлийг 57 улсын хэл рүү хөрвүүлэх чадвартай ГҮҮГЛЭ ТРАНСЛЭЙТ дээр 59 дөх хэл болох ЛАТИН хэл удахгүй нэмэгдэх нь.

Компьютерийн дэлгэцний өмнө удаан хугацаагаар суудаг эмэгтэйчүүдэд эрт хөгшрөлтийн царайны шинж тэмдэг илэрдэг.

Английн гоо сайханч- эмч Майкл Прейгер ийн гаргалгааг хийжээ. Үүндээ анагаахынхан шинэ нэр томъёог бодож гаргасан ба энэ нь “Компьютерын нүүр” гэсэн байна.

Компьютерын нүүр гэх энэхүү нэр томъёонд хамаарагдан илрэх шинж тэмдэг нь доод зовхины томрол, богино үрчлээнүүд нүүрэн дээр илрэх ба мөн хүзүүний арьс унждаг байна. Удаан хугацаагаар дэлгэц ширтэн суухад хүзүүний арьс унжихаас гадна хүзүүн дээр үрчлээ сууж эхэлдэг. Тиймээс эмч нар удаан хугацаагаар компьютерийн дэлгэц ширтэн суухгүй байхыг бүсгүйчүүдэд санал болгож байгаа ба хэрэв үнэхээр шаардлагатай, зөвлөгөөг хүлээж авах боломжгүй тохиолдолд дэлгэцнийхээ хажууд толь тавихыг мөн давхар санал болгож байна. Учир нь толинд өөрийнхөө хэрхэн сууж байгааг харж контролдож болох боломжтой юм. Ямар ч тохиолдолд компьютерийн өмнө суудаг хэн бүхэнд 30 мин тутамд нүүрэндээ болон хүзүүндээ иллэг массаж хийж байх нь хүн бүхэнд хэрэгтэй үйлдэл болдог ажээ.

Израилийн эрдэмтэд, сүү нь их хэмжээний калци болон витамин Д-н тусламжтайгаар турахад тусалдаг гэж нотолжээ.

Энэ судалгааны ажил нь 2 жилийн турш янз бүрийн хоолны дэглэмтэй хүмүүс дээр хийгдсэн аж. Үүнд 300 гаран 40-65 насны таргалалт өндөртэй эрэгтэй болон эмэгтэй хүмүүсийг оролцуулжээ.

Үр дүнд нь өдөрт 2-оос багагүй аяга сүү уудаг хүмүүс илт жингээ хаяж байсан байна. Сүүнд дурлагчид сүү уудаггүй хүмүүсээсээ 6 кг-аар илүү жингээ хассан ба энэ судалгааны ажлын ахлагч, санаачлагч нар нь “Энэ үр дүн нь сүүнд их хэмжээний кальци агуулагдаж байдаг ба, кальци нь хүний биеээс өөх тосыг хурдан гадагшлуулахад тусалдаг” хэмээн тайлбарласэн байна.

Харин Аргентины их сургуулийн мэргэжилтэнгүүд өөр нэгэн бүтээгдэхүүнийг турхад туслна хэмээн мэдэгдсэн байна. Энэ бол Банан. Банан нь өдөртөө л үр дүнгээ үзүүлнэ гэж мэдэгдсэн ба тэд үүнийг Банана нь хоол боловсруулалтыг хурдасгаж, хортой үйлчилгээтэй бодисноос бие организмыг хамгаалахын зэрэгцээ турахад туслах үйлчилгээг давхар үзүүлнэ хэмээн тайлбарласан байна.

Сүүлийн жилүүдэд дэлхий дахинаа хамгийн хурдтайгаар тархаж байгаа зүйл бол интернэт гэхэд хэн ч маргалдахгүй. Хүн бүр л интернэтийг ашиглан өөрийн хэрэгцээндээ тааруулан ашигласаар ирсэн, ашигласаар ч байх болно. Харин зарим нэг талаасаа энэ нь хор нөлөөтэй гэж тайлбарлагдан ярьдаг ч үүнийг судлах зорилгоор Калифорнын их сургуулийн эрдэмтэд

Интернэт хүний бие организмд хэрхэн нөлөөлдөг талаар судалгаа шинжилгээг хийжээ. Гэтэл интернэт нь яг л залуужуулах эм, инсульт шиг үйлчилгээг үзүүлсэн байна.
Энэхүү туршилтад сайн дурын 55-78 насныхныг оролцуулжээ. Харин тэднээс нэг сарын турш интернэтийг тогтмол, бүр идэвхитэй ашиглахыг хүссэн байна. Харин интернэт идэвхитэй ашиглаж буй хугацаанд тэдгээр хүмүүсийн тархины цахилгаан бичлгийг давхар хийн авчээ.
Ингээд туршилтын хугацаа дуусч юу илэрснийг үзэхэд Интернэт нь хүний тархины үйл ажиллагааг ном уншсанаас илүүгээр эрчилжүүдэг болох нь тогтоогдсон байна. Учир нь сүлжээнд нэвтрэн олон төрлийн мэдээлэлтэй харьцаж үзэхийн хэрээр тархи нэгэн зэрэг олон төрлийн үйлдлийг гүйцэтгэдэг буюу санах ой, яриа, харах мэдрэхүй гэхчилэн….

ямар ч л байсан муу биш юм байна гэдгийг нь батлуулаад авлаа ᠄))

Эрдэмтэд нэг аяга кофены хэрэглээ нь хүнийг тархины хавдраас сэргийлнэ гэж нотолжээ. Сэргийлэхдээ бүрэн биш ч хавдар үүсгэх нөхцөлийг 3 дахин багасгадаг байна.

8жилийн турш эмч эрдэмтэд 500 мянган эрэгтэй эмэгтэй хүмүүсийг харьцуулсан судалгааг хийсэн байна. Үүгээрээ тэдний бие организм-д кофе хэрхэн нөлөөлж байгааг ажиглажээ. Судалгааны гол зорилго нь кофе уудаг ба уудаггүй хүмүүсийн биед хавдар үүсэх нөхцөл ямар байна гэдэгт оршиж байж. Харин үр дүн нь өдөрт нэг аяга кофе нь тархины хавдар үүсгэх эрсдлийг 34 %-аар бууруулж байгааг олж тогтоожээ. Эрдэмтэдийн үзэж байгаагаар энэ процесс нь кофеин нь цусаар зөөгдөн тархинд очиж, хавдарын үүсэлтийг зогсоох болон үүсэх нөхцөлийг нь багасгадаг байна.

Өнөөдөр энэ сэдвээр хэдэн зүйл мутарламаар санагдлаа. Удаан бодож байсан ч яг ингээд бичээд сууж байсан нь үгүй болохоор ийн зоригллоо. Уг нь энэ сэдэв бол нэлээн л том сэдэв байх, хэн хүний анхаарлаа хандуулж бодох сэдэвч энэ талаар өгүүлсэн нь цөөхөн учраас өөрийнхөө бодол санааг бичлээ.

Миний бага дунд сургуулийн бага ангийн сурагч байхад ангийн багш минь тэр үедээ шал хэрэггүй гэж бодогдом хичээл ордог байсан юм. Одоогийн цаг хугацаанаас эргээд харахад хэрэгтэй хичээл байсан гэж хэлэх гэсэн юм л даа. Энэ бол ЁС ЗАНШИЛ гэж ордог бөгөөд тэнд нь одоогийн миний ярих гэж буй сэдвийн талаар болон эрт үеийн монголчуудын уламжлалт ёс заншил, үг хэллэг, гээд бүхий л зүйлийн талаар ярьж заадаг байлаа. Одоогоор хамгийн ихээр санаж байгаа зүйл бол багш маань нэг удаа асуулт асуусан нь “Хаалгаар орж гарч байгаа хоёр хүн таарахад хэн нь хэндээ зам түрүүлж тавьж өгөх ёстой вэ?” гэж билээ. Энэ мэтчилэн уг нь “Бид Чингисийн үр сад” гэж цээжээ дэлдэх нөхдүүд суралцаж мэдэж авмаар юм. Хоосон орилж чарлаж байхаар жинхэнэ монгол дүр төрхийг үзүүлж баймаар…

Замын хөдөлгөөний соёл…

Нэг сая хүн амтай Улаанбаатар хотыг өнгөрсөн зунжингаа л дэлхийн хэмжээний том хот боллоо гэж зарлаж, хэдэн залуусаа шөнө орой цуглуулж, баахан худлаа доргиож халаасан дахь мөнгийг нь үрүүлсэн шоу наадмууд хаа сайгүй, хэд хэдээрээ л болоод өнгөрч байгаа харагдана билээ. Гэтэл үнэндээ тэр том хотод маань замын соёлын талаар юу ч байхгүй. Чоно болон араатнаас зугтаж яваа адуу мал шиг хэдэн төмөр хөлөгнүүд нь тэр жижиг зам дээрээ байнга бөглөрч мөргөлдөнө. За тэгээд миний бичиж байгаа хүндлэх ёсны талаар бол бүр нойл заачихсан. Нэг нэгнийхээ урдуур дайрна, бие биенээ харааж, янз бүрээр хэлнэ. Тэрийг нь харж, сонсож байгаа хэд нь эвгүйцэх биш харин ч үнэгүй хошин шог үзэж байгаа аятай баясаад л, хэлсэн хэдэн хэл хальтарам, давтаж хэлэхээс ч санаа зовмоор үгийг нь дуурайн хэлж хөөрцөглөөд л явна. Дараа нь тэр үгнүүдээ өөртөө тохиолдсон үед нь хэлнэ. Энэ мэтээр үргэлжилнэ дээ цаашаа…Тэр нэг зам дээр чинь эв эеэ олоод ар араасаа дүрмээ зөрчихгүй, эгнээ байраа зөв эзлээд явбал тэгэж хүндрэл учруулах асуудал уг нь нэг их гармааргүй л юм.

Зам хөндлөн гарч байгаа явган зорчигчид маань ч гэсэн ялгаагүй ээ. Ногоон гэрлээрээ гарахгүй, гарцаараа гарахгүй байж хэдэн жолооч нартайгаа хэрэлдээд л унана. Мөргөж, мөргүүлж, шүргүүлээд нэг нэгэндээ бөөн тээр болно. Тэнд хэлэгдэх үг хэллэгийн талаар энд бичих нь илүүц биз. Бүгд л мэднэ. Бас л таагүй үг хэллэг. Ядаж байхад монгол хэл маань энэ тал дээр яасан ч баялаг болж байгаа юм бэ дээ…

Ингээд замын хөдөлгөөний тал дээр , нэг нэгнээ хүндлэх тал дээр нойлын нойл үнэлгээ өгөгдчихөж байгаа юм.

Олон нийтийн унаа

Олон нийтийн унаанд гол төлөв оюутан, сурагч, өндөр настангууд явдаг нь бодит үнэн. Тэнд мөн л хүндлэх асуудал тааруухан. Суудал олдов уу үгүй юу очоод суучихна. Хажууд нь настай хүн, хүүхэдтэй эмэгтэй, жирэмсэн эх байгааг харсан ч хараагүй мэт цонхоор харан, буруу харж гүрийж явсаар буудал дээрээ ирэхээрээ нэг юм ховхорно. Хөөрхийдөө залуу хүн байна даа, оюутан залуус маань, монголын ирээдүй болсон иргэд маань өтөлсөн нэгэн, ядарсан нэгэндээ суудал тавьж өгөөд хэдэн буудал зогсоод явчихад муу юм байхгүй баймаар, харин ч эсэргээрээ биеийн тамирт нь бага ч гэсэн нэмэр болмоор. Бүтэн өдөржин лекц, практикийн ангид сууж сууж гарч ирсэн юм чинь хэдэн мин зогсоод явчихад уг нь тэгтлээ хүнд эд биш л байлтай. Тэгээд ч ямар манай хот тийм том хэдэн олон цагаар явах биш.

Суудал тавиад өгөөч гэсэн шаардлагын хариуд өөдөөс нь муухай хараад дуртай дургүй зарим нэг нь өндийж байгаа харагдана, харин зарим нь өөдөөс  нь хэрэлдээд хошиноор хэлвэл “-настай хүнд суудал тавиад босоод өгөөч….

-          би тэгээд насгүй юмуу” гээд зөрүүдлээд….

Соёл урлаг

Сүүлийн үед манайд янз бүрийн соёлын довтолгоо орж байгаа нь одоогийн хүүхэд залуучуудын бас сэтгэлгээг өөрчилж байгаа. Гарч байгаа кино, сонсож байгаа дуу хөгжим гээд үлгэр дууриалал нь нэг л хангалтгүй. Хэтэрхий ардчилсан байдлаар хүмүүжээд, хүмүүжил нь зөв байж чадахгүй нэг л буруу яваад байдаг. Уг нь ардчилал гэдэг нь хүний эрх, эрх чөлөөний асуудал байдаг ч бас нөгөө талаар миний эрх, эрх чөлөө нөгөө хүний минь эрх, эрх чөлөөгөөр хязгаарлагддаг гэж байдаг шиг санах юм. Гэтэл бүгд л ардчилсан нийгэмд амьдарч байна, би ийм эрхтэй, энэ миний эрх, би хүсэснээ хийж байна гэх мэтчилэн үүрэг, хариуцлагын талаар юу ч дурсахгүй дураараа аашлах нь элбэг.

Хэтэрхий барууны соёл руу яваад үндэсний гэх зүйл нь өдөр ирэх тусам үгүй л болсоор…

Хамгийн сүүлд би “Хэцүү анги” гээд киног үзлээ. Манай сайт дээр энэ киног дуустал нь гаргаж байгаа билээ. Энэ кинонд яахав төгсгөл нь бол зүгээр л юм билээ. Гэтэл дунд хэсэгтээ бол үлгэр дууриалал тал дээр бол нэг л бишээ. Багшийгаа эсэргүүцэн арай л хэтэрхий аашилах хүүхдүүдийн дүр зураг. Яахав сурагч болон оюутан хүнд багшаа сонгон заалгах эрхтэй гэсэн боловсролын хуулинд нэг тийм хэсэг байдаг шиг санаж байна. Гэлээ гээд бас түүнийгээ илэрхийлж байгаа нь нэг л буруу….миний хувьд л тэгэж санагдсан лдаа. За энэ мэтчилэн үзүүлж байгаа, сонсгож байгаа зүйл нь хүндлэлийн талаар хангалтгүй байгаа шиг.

Аргагүй ч юм уу даа?

Харин энэ бүхнийг өмөөрөх гээд оролдоё. Дээр бол дандаа болохгүй байна гэсэн зүйл бичсэн. Энд харин энэ бүхнийг жоохон ч гэсэн өмөөрөе.

Цаг тооллын 12-р зуун болон түүнээс хойш монгол үндэстэн байсаар ирсэн. Тэрнээс өмнө нь байсан ч Их монгол гэдэг нэрэн дор нэгдэн цуглаж тэмдэглэгдсэн нь энэ. Өнөөдрийг хүртэл олон л алдаа оноотой цаг хугацааг аль хэдийн 800 гаран жил туулаад ирчихлээ. Энэ хооронд манжийн дарлалд дарлуулж, хэдэн талаасаа нухчуулж, эд хөрөнгө, нэр алдарт шунасан хэдэн ноёдуудыг өөрсдийн талд урвуулан, хооронд нь алалцуулан, талцуулж монгол түмний түүх соёл, шаштир, үнэт бүхнийг манжийн нийслэлд цуглуулж судлан устгаж, зарим зүйлийг нь өөрсдийн болгон ашигласнаар эртний соёл, ёс заншил үгүй болох нэг том гарз хохирол байлаа. Гэхдээ монгол түмэн минь байсаар ирсэн юм. Үр хойчдоо аман зохиолоор дамжуулан хэлж ярьж үлдээсээр.

Гэтэл ардын хувьсгал гэж Манжийн дарлалаас аварах нэрийдлээр Орос ах нэр гэж нэрлэгдэх цагаантнуудаааа бут цохин гарч ирсэн улаантнууд байлаа. Яах аргагүй бидэнд тусалсан нь яалт ч үгүй үнэн. Гэлээ гэхдээ тэдэнд бид өргүй.

Ингэж орос ах монгол дүү нартайгаа гэхүүдээ тэд нартайгаа нийлж ардын хувьсгалыг монгол газар шороонд хийж 200н жилийн дарамтнаас салгасан. Энэ үеэс монголчууд нүүдлэн амьдрах орчноосоо салж, суурин амьдралын гараагаа эхэлсэн гэхэд болно. За тэгээд хэлж ярих зүйлүүд нь бол хориотой. Ядаж энэ газар нутгийг үр хойчдоо цус нулимсаараа солин байж үлдээсэн их эзэн хааныхаа нэрийг хэлэхээс ч айдаг үе байсан гэлцдэг. Ингэж орос ах нар орж ирснээр монголын үндэсний соёл баруун зүг рүү хазайх болсон гэж би хувьдаа боддог. Ингээд бас л толгойтой, гайгүй гэсэн хүмүүсийг маань толгой дараалуулан хороож, сүм хийдүүдийг шатааж, эсэргүү, феодол нэрийдэж соёлын бас нэг том гарз хохиролд унагсан. Эндээс ерөнхийдөө хүндлэл, хүндлэх асуудал төгсгөл болж эхэлсэн гэхэд болох болов уу…

Үүний дараагаар арай гэж хэдэн залуус өлсгөлөн зарлаж Сүхбаатарын талбай дээр суулт хийж ардчилалыг босгож хүний эрх, эрх чөлөөний асар их баялагийг авчирсан ч энэ нь буруу тал руугаа хөгжөөд өнөөдрийг хүрсэн мэт санагддаг юм. Эрх чөлөө нь хомс байсан ард түмэн гэнэт их эрх чөлөөг мэдэрч амталснаар, түүндээ бялхсандаа болсон уу яасан үүрэг, хариуцлагын талаар ямар ч ойлголтгүй, өөрийнхөө амин хувийн эрх чөлөөнд анхаарал хандуулж ирсэн нь өнөөдрийн хүн хүнээ хүндлэх ёсны бодит байдал гэж ойлгож байна.

За ингээд миний бичснээр энэ гурван үеэс болоод манайхны хүн хүнээ хүндлэх ёс шороотой холилдож эхэлсэн юм уу даа. Магадгүй би буруу бичсэн байж болох ч энэ бүхэн миний л бодол санаа. Санаа бодлоо уншаад хуваалцана биз дээ….

Ингээд төгсгөлд нь хэлэхэд хүн хүнээ хүндлэх ёсны талаар, монгол үндэстний соёл иргэншилийг авч үлдэхийн төлөө хүн болгон анхаарлаа хандуулж, мөн бие биенээ, ах захаа мэдэж яваасай гэж хүснэм.

Зүгээр байхгүй хэдэн юм бичээд амжчихлаа….

Энэ асуултыг тавьдаг хүн бишгүй л таарч байлаа. Одоо ч бас нэг үеэ бодвол гайгүй ээ. Анх бол янз бүрээр хэлээд л, сонин сонин асуулт асуугаад л…

За ингээд сайт болон блог хөтлөн ажлуулдаг найз нарынхаа өмнөөс өөрийнхөө өмнөөс хэдэн үг бичмээр санагдлаа.

Ерөнхийдөө бол цэвэр сонирхолын чанартай, өөрийнхөө мэдсэн, үзсэн, харсан бүгдийг бусдад хэрэгтэй байж болох юм гэсэн үүднээс ерөнхийдөө эхэлдэг. Өөртөө байгаа зүйлээ, санал бодлоо чөлөөтэй бусадтай хуваалцах гэж энэ бүх ажлыг албатай юм шиг хийдэг гэж хэлэхэд ер нь бараг л болно. Нэг ёсны мэдээлэл түгээх гэж, мөн монгол хэл дээрх интернэтийн мэдээ мэдээлэл, үйл ажиллагааг өрөгжүүлэх гэж. Тэрнээс энэ бүхнээс мөнгө олдог сайт, блог бараг байхгүй гэж хэлэхэд болно. Хувь хүмүүсийн үйл ажиллагаан дээр эхэлж байгаа эд болохоор хэдий рекламнаас мөнгө олсон ч энэ нь гол төлөв сайтын домайн хаяганд л явчихдаг. Олон олон сайтаас рекламан дээр дарж туслаач гэсэн гуйлтуудыг бишгүй л харж байгаа биз. Та ч удахгүй манайхаас харж эхлэх л байх…

Миний хамгийн ихээр баярладаг зүйл бол сайт болон блог хөтлөн ажлуулдаг хүмүүс байдаг. Учир нь манай монголын интернэт компьютерийн түүх хэдхэн жилийн өмнө л эхэлсэн. Би хувьдаа одоогоос 7орчим жилийн өмнө компьютер, интернэт гэх зүйлтэй найзлаж ирсэн. Анх бол хэдхэн л сайт байдаг байлаа. Тэнд нь би чатлах гэж л ордог. Учир нь интернэтээс одоогийнх шиг мэдээлэл хайж олж, авах гэсэн асуудал эх хэл дээр минь хомс байсан. Харин өнөөдөр бол дэвшилттэй, хүссэн мэдээллээ эх хэл дээрээ биш юмаа гэхэд төстэй болон эсвэл хэрэгтэй зүйлээ өөрийн ихэвчлэн ордог сайтын админд хандан гуйхад олоод өгдөг болсон. Эндээс би юуг хэлэхийг хүсэж байна вэ гэхлээр эх хэл дээрхи мэдээлэлүүд нэмэгдэн баяжиж байгаа нь албагүй мөртлөө албатай энэ хэдэн хүмүүсийн хувь нэмэр багагүй байдаг юм шүү гэж… Тэрнээс нэг их завтай даа, хийх юмаа олж ядсан даа өдөржин энэ нэг хар хайрцагны ард сууж, хэрэгт хэрэггүй юм хуулаад байдаггүй.

Надаас нэг хүн ингэснээр ямар ашигтайн бэ? Мөнгө олдог юм уу гэж асууж байж билээ. Тэр үед миний урам ямар их хугарч байв аа. Тэрүүхэн үед гомдсон ууралсан минь зэрэгцээд мөнгөөр хэмжигдэхгүй зүйл гэж байдаг юм гэдэг үгнээс өөр зүйл хэлж чадаагүй. Хэлээд ч хэрэггүй байсан байх. Тиймээ, мөнгөөр хэмжигдэхгүй зүйл гэж байдаг. Хэдий зах зээлийн эдийн засаг, нийгмээс хийсэн хөдөлсөн болгонд мөнгө бодогдож, тоологдох ёстой ч робот биш хүн байгаа цагт бас бүгдийг мөнгөөр хэмжих нь утгагүй биз. Цалингүй ажилладаг зөндөө олон блогчид байна. Таны орсон блог болгон чинь цалингүй ажилчид гэж хэлэхэд нэг их дэгсдүүлсэн болохгүй.

МОНУА сайтын талаас одоо жоохон дурдъя.

Миний ийн хийж байгааг минь ойлгохгүй хүн мөн л байдгийг дээр хальт дурдаад өнгөрсөн. Зарим нэг нь хардана, сэрдэнэ, дэмий юманд ч гэж урам хугалах хүн ч байдаг юм. Бие хүний минь хувьд эндээс олж авах зүйл материллаг талаасаа бол үгүй ээ, харин юугаар ч солишгүй хүсэл, сонирхол, зорилго гэх зүйлүүдээ олж авдаг юм. Та бүгдэд ч гэсэн зөвлөхөд сайт болон блогийг оролдож, хийж ажлуулаад үзээрэй гэж зөвлөх байна. Эндээс та юманд тууштай хандаж сурах, тэвчээртэй сууж сурах, эхэлсэн зүйлээ хөлийг нь дөрөөнд, гарыг нь ганзганд хүргэж, өөрийн бодол санаагаа илэрхийлж бичиж сурах гэх мэтчилэн олон хэрэгтэй зан чанаруудыг олж авах боломжтой. Юу юунаас илүүгээр миний нэг өөртөө баярладаг эд бол сурахын хажуугаар цаг гаргаж чадаж байна, бас хэрэгтэй мэдээллээ олж авч чадаж байна. Үүнийг би эзэмшисэн гэж хэлж болно. Ямар ч цаг хугацаанд өөрийн болон өрөөлд хэрэгтэй байгаа зүйлийг, мэдээллийг олж авах чадварыг эзэмшинэ гэдэг бол маш том эд.

Хэн ч таныг албадаагүй, бас хүчлээгүй. Та өөрөө л хүссэн. Би ч мөн адил, миний ажлуулж, юм хийдэг хүний өөрийн сайт блогууд хэд хэдээрээ л байдаг. Би өөрөө л хүссэн. Оролдоод л үз.

МОНУА сайтыг ажлуулж, анх нээсний хувьд бол зорилго маань нэгэнт тодорхой байсан. Өнөөдөр интернэт хэрхэн хөгжисөн билээ, гэтэл Украина улсад сурч амьдардаг монголчуудын гэх зүйл энэ агуу орон зайд бараг үгүй байсан юм. Бидний мэдээлэл авч, санал бодлоо хоорондоо солилцох “биднийх” гэх талбар үгүй байсан гэж хэлж болно. 2жилийн өмнө уг сайтыг хийх санааг Харьковын оюутнууд харьков гэсэн блогоороо өгсөн юм. Ингээд сайтын санаа гарч, МОНУА блог өнгөрсөн онд ажиллаж эхэлсэн юм. Энэ ажил маань удалгүй бага зэрэг үйл ажиллагааны саадтай тулгарсан тул улам өргөжүүлэх шаардлагатай болсноор МОНУА сайт гэж шинээр ажиллах болсон нь одоо бидний байрлаж буй уг сайт. Манай сайт Украина улсад амьдарч, ажиллаж байгаа бүх монголчуудад мэдээ мэдээлэл, сонирхолтой гэсэн бүгдийг, цаг алдалгүй хүргэх зорилготой ажилладаг бөгөөд энэ нь цаашлаад ганцхан Украина дахь биш дэлхийн аль ч өнцөгт суугаа Монгол хүн бүрт зориулагдан мэдээлэл маань орж эхэлдэг болсон юм. Аль болох цаг зав гаргаж хүн бүрийн сонирхсон зүйлийг нийтлэн оруулж байхын тулд ганцхан хүн ажилладаггүй гэдгийг хэлэх нь зүйтэй. Олон олон сайт блогийн админууд, хөтлөгч нар энэ бүгдийг хийдэг.

Төгсгөлд нь асуултын хариулт, дүгнэлт болгон хэлэхэд бид эх хэл дээрх интернэтийн орон зайг өрөгжүүлэхийн сацуу, бие хүн тал дээрээ юугаар ч үнэлж барашгүй олон олон сайн зан чанаруудыг олж авдаг юм.

Сайн байцгаана уу? Миний блогт зочилдог зочдоосоо хүлцэл өчиж байна. Өдөр болгон шинэ гэсэн нэрэндээ үл тохируулан блогоо хөтөлж байгаа нь яах аргагүй миний буруу байгаа билээ. Гэхдээ та бүхэн миний блогоор дамжин www.MONUA.ucoz.com хаяг руу орж хүссэн зүйлээ авах боломжтой. За ямартай ч та бүгдээс хүлцэл өчье. Эндээ одоо аль болох чадахаараа бодол санаагаа илэрхийлж бичиж байя гэж бодсон.

Хониныхонд төлөвлөгөөгөө хэрэгжүүлэх боломж олдоно

Хамгийн зоригтой бас эрэлхэг хонины ордныхонд ирэх жил таатай байна. Ялангуяа өөрийгөө илэрхийлэх, сэтгэл зүйн тал дээр болон хувийн төлөвлөгөөгөө биелүүлэхэд илүү. Жилийн эхний саруудад өөрөөсөө хэтэрхий ихийг хүлээгээд хэрэггүй.

Гуравдугаар сарын 10-даас хойш л аливаад идэвх зүтгэл гаргаж, ажил амьдрал ч өмнөхөөс сонирхолтой болж буйг анзаарах болно. Барьж авсан хэцүүхэн төсөл ч танд юмгүй мэт санагдах болно. Учир нь яг энэ үед хониныхныг ивээгч Ангараг гаригийн хөдөлгөөн тэгш замдаа орох юм. Гэхдээ ажил сайхан бүтэх цаг гээд элдэв нууц төлөвлөгөөнийхөө тухай хэн нэгэнд итгэж дуулгах хэрэггүй. Эрүүл агаарт зугаалах, ном унших, элдэв эрүүлжүүлэх хөтөлбөрт хамрагдах, йог, бясалгал зэргээр хичээллэхэд цаг гаргавал үр дүнгүй өнгөрөхгүйг анзаараарай. Харин үр дүнг нь үзэх гэж яарч бас том зүйл хүлээж байгаа төслөө оны хоёрдугаар хагасаас л барьж ав. Энэ үедээ та хийж байгаа зүйлээ байнгын хяналтад мөн гаргаж буй шийдвэрээ сайтар бодож байж гаргасан байх учиртайг бүү мартаарай. Есдүгээр сараас амьдрал тань тайван болж амарч тухалмаар, сэтгэл санаагаа тайван байлгамаар санагдах болно. Энэ үед нь амралтаа авсан нь дээр.

Үхэрийнхэн тусламжаас бүү татгалз
Аж ахуйч, арвич хямгач зангаараа бусдыг гайхшруулж чаддаг үхрийнхэнд бар жил эртнээс бодож төлөвлөсөн, амьдралын том зорилгоо биелүүлэх боломж олгоно. Оны эхний хагаст нийгмийн ажил, хамт олонтой холбоотой элдэв ажлаар дараатай байх болно.

Таныг найз нөхдийн дэмжлэгг тулгуурласан амжилт бүтээл дагах тул хэн нэгний туслалцаа дэмжлэгээс хэзээ ч бүү татгалзаарай. Зургадугаар сараас байдал өөрчлөгдөнө. Өөрөөр хэлбэл, ажил төрлөөсөө холдож амарч, хүч энергиэ нөхөх хүсэл эрхгүй төрж эхэлнэ. Харин долдугаар сард хувь заяаг тань өөрчлөх чухал хүнтэй танилцахаас гадна ойр дотныхон, хамаатан садны тань хүрээлэлд нэгэн чухал үйл явдал болно. Наймдугаар сард сэтгэл зүйн хувьд цэвэр ариун байх, ертөнцийг үзэх үзэл, сүсэг бишрэлтэй холбоотой зарим нэг зүйлийг шийдэхээс гадна өнгөрсөн он жилүүдийн тухай эргэцүүлж бодохоор үйл явдлууд ар араасаа хөвөрнө. Өмнөх хагас жилд хийсэн алдаагаа засах талаар ч ямар нэг алхам хийх хэрэгтэй болох байх. Аравдугаар сард аль эрт харилцаагаа тасалсан урьдны хайрт тань гэнэт гарч ирж та хоёр юунаас болж салснаа дахиж нэг удаа бодож үзэхэд хүргэнэ. Оны сүүлийн сард бичиг баримттай холбоотой аливаа асуудалд тун анхааралтай хандахыг шаардана. Энэ сард чухал гэрээ хэлцэл байгуулах, хариуцлагатай уулзалт хэд хэд болох тул биеэ бүх талаар бэлтгэх ёстой.

Хамтатгахынхан албан тушаал ахина
Зурхайн ордуудаас хамгийн нийтэч хамтатгахынханд 2010 онд албан тушаалын хувьд өсч дэвжих, өмнөө тавьсан зорилгоо амжилттай биелүүлэх, эртний мөрөөдөлдөө хүрэх сайхан боломжийг олгох тул хичээгээрэй. Жилийн эхэнд санхүүтэй холбоотой бэрхшээл тулгарч толгойг тань багагүй өвтгөнө. Энэ нь таны эрхэлж буй бизнес, эсвэл бусдаас авсан мөнгөтэй холбоотой үүсч болохыг анхаараарай. Тиймээс энэ хугацаанд урьдчилан бодож төлөвлөөгүй ямар нэг шийдвэр гаргахаас ямагт болгоомжил. Хоёрдугаар сард ажил мэргэжилтэй тань холбоотой өөрчлөлт гарч болно. Албан тушаал ахих, цалин хангамж тань нэмэгдэх зэргээр.

Дөрөвдүгээр сарын сүүлч болон тавдугаар сард эрүүл мэнддээ анхаарч, амарч агаар салхинд зугаалах цагийг өөртөө гаргах хэрэгтэй. Эс чадваас жилийн эцэс рүү ажлын идэвх тань буурч үүнээс үүдэн нэр хүндийг унагах муу талтай юм. Харин зургадугаар cap бусад бүх үеэс илүү таны од гийсэн cap байх болно. Хувь заяаны бэлэг хангалттай хүртэж, амьдралдаа төлөвлөсөн, өмнө нь мөрөөдөл төдий байсан олон зүйл бодит байдалд биеллээ олж эхэлнэ. Зуны саруудад таатай тааламжтай үйл явдлаар дүүрэн өдөр хоног хэр олон байх нь гагцхүү танаас шалтгаална. Өөрийгөө хамт олныхоо дунд хэр сайн харуулж чадсанаас тань ихээхэн хувь нь шалтгаалах болно шүү. Тэгээд ч энэ өдрүүдэд найз нөхөд тань гар сунган туслахад бэлэн байх тул та ганцаардахаас айх хэрэггүй. Оны сүүл рүү хамтын амьдрал, хайр сэтгэлийн хувьд ялихгүй өөрчлөлт таныг хүлээж байгаа шүү.

Мэлхийн ордныхон боловсролдоо анхаарна
Гэрсэг, халамжтай мэлхийн ордныхонд ертөнцийг үзэх үзэлдээ өөрчлөлт гаргах, өөр ард түмний хэл соёл, уламжлалд илүүтэй анхаарал хандуулах, хэтийн зорилго, нийгэмд эзлэх байр суурьтаа тодорхой өөрчлөлт оруулна хэмээн од эрхэс анхааруулж байна. Оны эхний хагаст ийш тийш аялах, томилолтоор явах зэргийг төлөвлөвөл таатай дурсамж үлдээсэн сайхан цаг үе байна гэдэгт итгээрэй.

Энэ ордныхон боловсролдоо нэлээд анхаарал хандуулна. Зарим нэг нь дээд боловсролтой болохоор сэтгэл шулуудаж, аль эрт хаясан ном дэвтрээ цуглуулж ч мэднэ. Гэхдээ мэдээж хэрэг далайн эрэг дээр тэнгэр онгойхыг хүлээгээд суугаад байвал аз хажуугаар тань харвасан сум адил өнгөрөх тул анхаараарай. Хамтран амьдрагч, хань ижил, хайр сэтгэлийн холбоо тогтоож эхэлж буйн аль алинд оны эхээр ямар нэг асуудал тулгарч болзошгүй ч сайтар ярилцаад бие биеэ сайн ойлгож чадвал туулж гаргахад хэцүү зүйл байхгүй. Зуны аагим халуунтай зэрэгцэн ундрах нэг том ажил таны нийгэмд эзлэх байр суурийг санаанд оромгүйгээр өөрчилж болно.

Долоо, наймдугаар сард байгаа бүх хүчээ дайчлан ажилла. Хурдтай өөрчлөгдөж буй амьдралын хэв маягтаа өөрийгөө зохицуулж, гадаад төрх, дотоод сэтгэлээ ч өөрчлөхийг бодоорой. Ухаантай бас эрэлхэг байсныг тань есдүгээр cap зайлшгүй үнэлнэ. Намар таны ажил, амьдралын бүхий л асуудал тогтворжиж, тэр хэрээр зөн совиндоо итгэх итгэл нэмэгдэх юм. Түүнээс шалтгаалан та зүүдээ манаж, сүм хийдээр орох дуртай байх вий. Шинэ оны босгон дээр та урьд өмнөхөөс илүү романтик, хайр дурлал, уран бүтээлийн хувьд олз арвин байна.

Арслангийнхан бизнест амжилт олно
Арслангууд ирэх 2010 оноос юу хүлээж болох вэ. Зурхайн толинд бууснаар тэднийг бизнест амжилт олж, хүнд байдлаас гарах гарцаа найдвартай бас санхүүгийн элдэв асуудалгүй давах, аялал жуулчлал, боловсрол мэдлэгээ дээшлүүлэх боломжтой хэмээн буужээ. Од эрхэсийн нөлөө тэдэнд ийм тус хүргэж чадах аж. Арслангийнхны хэн нэг нь том өв хөрөнгө өвлөх, эсвэл ашигтай зээллэг хийх магадлалтай. Аль ч тохиолдолд хувь заяаны нар таныг өөрийн ивээлийн тойргоос хол гаргаж шидэхгүйд найдаж болно. Түүнээс гадна энэ ордныхон ирэх жил бясалгал, сэтгэл зүйн засал гэхчлэн урьд өмнө төдийлөн ач холбогдол өгч байгаагүй зүйлдээ анхаар хандуулж, цаг зав гаргах болно. Энэ нь эрүүл мэндийн асуудлаас үүдэлтэй ч байж мэдэх нь. Ямартай ч хэтэрхий их ядарч туйлдатлаа ажиллахгүй, ажил амралтаа зөв зохицуулж ажиллах, урьдчилан сэргийлэх үзлэгт орох шаардлагатайг од эрхэс танд анхааруулж байна.

Хоёрдугаар сард таны санхүүгийн чадавх мэдэгдэхүйц муудна. Холын аялал, зугаалга, томилолт төлөвлөж буй бол зуны эхний саруудад амжуулаарай. Долдугаар сард болох нарны хиртэлт танд атаархагчдын хорыг хөдөлгөж, тэд нэр хүндийг тань гутаах элдэв үйлийн эрэлд хатах тул болгоомжил. Гэхдээ үүнд нь гутрах шаардлага огт байхгүй. Таны үргэлж өөдрөг байдаг сэтгэл тань бүгдийг давж, ямар ч хорон муу санаатны зохиосон төлөвлөгөөнөөс та нэр төрөө цэвэрхэн авч гарч чадна.

Охинынхон хайр сэтгэлд одтой
Нямбай, хөдөлмөрч, боловсролтой төрхөөрөө бусдыг манлайлж байдаг охины ордныхонд ирэх он хайр сэтгэлийн чухал бэлэг барина. Хурим хийх, насны хань болох нэгэнтэй танилцах магадлалтай. Оны эхэн, ялангуяа нэгдүгээр сарын эхний хагаст танд өөрийн сонирхож дурладаг зүйлсийнхээ тухай бодох, хийж дуусгалгүй хаясан хуучин төслөө эргэж харах хүсэл төрөх юм. Сарын дунд үед амьдралд тань нэгэн чухал үйл явдал тохиолдож болзошгүй. Хүүхэд төрөх, эсвэл хүүхэд олсон тухай сайн мэдээ дуулгаж мэднэ.

Хавар дөрөв, тавдугаар сард урьд өмнө нь очиж байсан нэгэн газар руу явна. Ирэх зуны хувьд ачаалал нэлээд өндөртэй ажиллахдаа бэлтгэлтэй байгаарай. Ингэж ажилласны ачаар бизнест амжилт олно. Гэхдээ ямар ч тохиолдолд урьдчилан бодож төлөвлөж байгаагүй зүйлд хөрөнгө оруулалт хийхээс татгалз. Бас ямар ч ашигтай санагдсан яаран шийдвэр гаргах хэрэггүй. Долдугаар сард ажиллаж байгаа хамт олон, найз нөхдийн тус дэмээр хийх нэг том ажил хүлээж байна. Наймдугаар сард мөнгө санхүүтэй холбоотой асуудал үүсч магадгүй. Хувь заяаны эргүүлэгт ямар ч тохиолдолд бэлэн байх ёстой гэсэн дохиог танд өгч буй хэрэг. Есдүгээр сард азын тэнгэр таныг ивээнэ. Хамтрагчид тань ч харамгүй гар сунган туслах болно. Оны төгсгөл рүү таны хүч чадал буурч, ажлын эрчим тань ч анзаарагдам сулрах тул чухал төсөл ажил хэргээ арванхоёрдугаар сарын 10-наас өмнө дуусгах гэж хичээсэн нь дээр.

Жинлүүрийнхэн хэтэрхий дипломат
Жинлүүрийнхэн дур дулаам, эв найрамдлыг сахигч, хэтэрхий дипломат зангаараа бусдаас ялгардаг. Тэд ирэх онд бие хаа, эрүүл мэндийн тал дээр өө хэлэх зүйлгүй байна. Ажил хэрэг нь урагштай сайн, ачаалал ихтэй ч хайр сэтгэлийн тал дээр тааламжтай өөрчлөлт хүлээж болно. Оны эхээр танай гэр бүлд хамаатай нэгэн чухал шийдвэрийг та гаргана. Үл хөдлөх хөрөнгө, эсвэл орон сууц худалдаж авч магадгүй. Хоёрдугаар сард маш их ажилтай байна. Гэхдээ таны хөдөлмөрч зан удирдлагын тань хараанд өртөхгүй үлдэх вий гэж болгоомжлох хэрэггүй. Цалинг тань нэмэх, албан тушаал ахиулах ч юм уу ямар нэг шийдвэр гаргахад энэ сарын тань хөдөлмөр чухал үүрэг гүйцэтгэнэ гэдгийг анхаараарай.

Зургадугаар сард хайрт тань тун өвөрмөц байдлаар өөрийгөө илэрхийлэх, гэр бүлгүй жинлүүрийнхнийг урьд өмнө төсөөлөө ч үгүй сонирхолтой болзоо хүлээж байна. Долдугаар cap танаас балчир хүүхэд шиг зангаа татаж, том хүний буурь сууриар асуудалд хандахыг шаардах болно. Албан тушаалын шатаар ахиж дэвших хүсэл тань тэр бүр өргөн дардан замаар явахгүй нь, ялангуяа долдугаар сард. Есдүгээр сард аль болохоор амарч, хүч энерги өөртөө нөхөж авахыг хичээгээрэй. Ном унш, байгальд гарч зугаал, шаардлагатай бол бясалгал хий. Аравдугаар сард хөрөнгө мөнгө зөв хуваарилах чадвараа бусдад үнэлүүлэх боломж гарна.

Хилэнцийнхэн онгод хиймориор дүүрэн байна
Одны ордуудаас тачаангуй төрхөөрөө илт ялгардаг хилэнцийнхэнд ирэх жил хайр дурлалын гайхамшигтай бэлэг барина. Албан тушаал ахих, нэр хүнд тань өсөх боломж асар их байгаа тул энэ бүгдийг алдалгүй ашиглаж чадах эсэх нь ганц танаас л шалтгаална. Од эрхсийн байрлал танд тун ч эерэг байгааг анзаараарай. Гэхдээ албан тушаал ахих боломжийг та гуравдугаар сарын 10-наас хойш хүлээгээрэй. Учир нь энэ үед таныг ивээгч гариг Ангарагийн байрлал танд тун ээлтэй замдаа орох юм.

Оны эхэнд ойр дотны хүмүүс, найз нөхдийн хүрээлэлтэй тань холбоотой асуудал үүсэх магадлал бий. Хэн нэгний урвалтыг тэсч гарахгүй мэт санагдаж тун ихээр гуниглаж магадгүй ч та давна. Бичиг цаастай холбоотой асуудлаа эмхэлж цэгцлэх, хүмүүстэй холбоо харилцаа тогтоох, гэр бүлийнхэнтэйгээ холбоотой асуудлыг хөөцөлдөх гэхчлэн асуудал ч мундахгүй нь. Харин тавдугаар сарын сүүлчээр хилэнцийнхний уран бүтээлийн идэвх илт сэргэнэ.

Хаврын сүүл зуны эх ажлын талбарт тань мэдэгдэхүйц өөрчлөлтийг авчрах болно. Зуны гурван cap таны хувьд аялал зугаалганд хамгийн тааламжтай байна. Гадны улс орон руу аялах боломж гарч, та бусдын соёл зан заншлын талаар мэдлэгээ өргөжүүлж, соёл уламжлалаас нь суралцах сонирхолтой болно. Амарч, аялж тухалсан зуны өдрүүдийн дараа таны уран бүтээлийн онгод хийморь дахин сэргэж зохиолч бол үзгээ аваад шуудхан бичиж эхэлмээр санагдах нь дамжиггүй. Ер нь түүнээс хойш та дуртай ажилдаа бие сэтгэлээ зориулж хамгийн аз жаргалтай хүний нэг байж чадна.

Нумыг азтай өдрүүд хүлээж байна
Өөдрөг үзэлтэй нумынхан ирэх жил гэр бүлийн амьдралдаа чухал өөрчлөлтүүдийг мэдэрнэ. Орос сууцны асуудлаа шийдүүлж, үл хөдлөх хөрөнгө эзэмших зэргээр материаллаг талаасаа илүү чухал зүйл тохиолдоно. Ер нь аз од гийсэн өдрүүд таныг угтаж байна. Гэхдээ бүх зүйл арван хуруу тэгш байна гэж юу байх вэ. Аз дагаж эз гэдэгтэй адил гэр бүлийн аз жаргалыг санхүүгийн ялихгүй хүндрэл дагах бололтой.

Гэхдээ сарын дараа гэхэд энэ байдал арилж танай гэр бүлийн нэр дээр их хэмжээний орлого орж ирнэ. Дөрөвдүгээр сард эрүүл мэнддээ анхаарал сайн тавих хэрэгтэй. Ялангуяа дархлаагаа сайжруулах тал дээр эмчид хандахад ч болохгүй юмгүй. Зургадугаар cap үр хүүхэд, найз, нөхөдтэй холбоотой элдэв асуудал үүсэж болзошгүй цаг үе байх нь. Эрсдэлийг дэвэргэх хэрэггүй. Наймдугаар сард найз нөхдөд тань санхүүгийн туслалцаа хэрэгтэй болж танд хандана. Есдүгээр сард гэр бүлийнхнээсээ гэнэтийн бэлэг хүлээж авна. Аравдугаар cap хайрттайгаа үг хэлээ ололцох гэж багагүй мунгинаж магадгүй. Таны эртний хайр сэтгэлийн холбоотой байсан нэгэн гэнэт гарч ирж энэ хүндрэлийг үүсгэж болзошгүй.

Матарынхан хайртдаа халамж тавь
Ажил хэрэгч, зорилго тэмүүлэлдээ хэтэрхий үнэнч зантай энэ ордныхонд 2010 он чухал уулзалт, танилын хүрээгээ нэмэх боломж, яриа хэлэлцээ, чухал наймаа хийх гэхчлэн ажил хэргийн чанартай үйл явдал олныг төлөвлөжээ. Тиймээс та нийгмийн амьдралд идэвхтэй оролцож, орчин тойрныхон, хамаатан садан, үр хүүхдийнхээ төлөө анхаарал халамж хангалттай хэмжээгээр нь тавиарай. Хувийн имиж, өөрийгөө илэрхийлэх чадвар бусдад үнэлүүлэх боломжоо бүрэн дүүрэн ашиглаарай.

Тавдугаар cap хүртэл нийгмийн идэвхтэй амьдарч, олон нийтийн ажилд хүч гарган зүтгэх боломж танд олдохгүй. Түүний оронд гэр бүл, үр хүүхэд, ээж аав, ах дүүс гэсэн нэгэн тойрогт л амьдрал тань үргэлжлэх бололтой. Тиймээс танд нийгмийн зүгээс оноо үнэлгээ авахаас хувийн үзэл бодол тань илүү ач холбогдолтой санагдах болно. Гэхдээ энэ байдал зургадугаар сарын эхэн гэхэд оргүй алга болж та урьдын адил нийгэм, хамт олны төлөө сэтгэл чилээн зүтгэх болно. Долдугаар сард хайртдаа илүү их анхаарал халамж тавь. Наймдугаар сард сэтгэлийн хөдөлгөөнөө дарж чадаагүйгээс ямар нэг таагүй сэтгэгдлийг бусдад үлдээж болох талтайг анхаар. Хэрэв өөрт чухал гэрээ хэлцэлийг хийх шаардлагатай байгаа бол энэ сарын хоёрдугаар хагасыг сонгосон нь дээр. Амарч, эрч хүчээ нөхөхөөр шийдсэн бол оны сүүл хавь руу ээлжийн амралтаа авахаар зохицуулаарай.

Бумбынхан азыг бүү алд
Эрх чөлөөнд шунан дурлагч бумбын ордныхон бар жилд материаллаг талаасаа тун ч одтой байх нь. Санхүүгийн асуудлаа бэхжүүлж, өөрийгөө үнэлэх үнэлэмжийг ахиулж, тэр хэрээр амьдралын түвшин тань ч дээшилнэ. Оны эхний хагас жилд та цаг наргүй ажиллаж, тэр хэрээр мөнгө төгрөг ч чамлахааргүй олно. Зуны гурван сард танилын хүрээгээ тэлж, харилцаа холбоогоо өргөжүүлэх олон талын ажил таныг хүлээж байна. Түүнчлэн бичиг цаасаа эмхлэх, гэрээ хэлцэл хийх, хамаатнуудтайгаа холбоотой элдэв асуудлыг цэгцлэх гээд ачаалал ихтэй байх нь.

Зургадугаар сард нэгэн сонирхолтой болзоо таныг хүлээж байна. Энэ болзооноос таны ирээдүйн амьдрал, хайр сэтгэл ихээхэн шалтгаалах болно шүү. Намрын cap гарахтай зэрэгцээд өнөөх оволзож байсан их ажил эмхэрч та ч амьсгаа авахтайгаа болно. Энэ үед өөрийн өмнө тавих гол зорилгоо мөнгө олоход хандуулах хэрэгтэй байх. Учир нь тун удахгүй гэр бүлийн орлогоос хамаарч гардаг мөнгө төгрөгтэй холбоотой асуудлууд ар араасаа цуврах тул бэлтгэлтэй байсан нь дээр. Гэхдээ танд есдүгээр сард сугалаанд их мөнгө хожих ч юм уу ямар нэг азтай тохиолдлоор их мөнгөтэй болох боломж гарч болохыг одод сануулж байна. Азыг бүү алд.

Загасынханд ээлтэй жил
Зурхайн ордуудаас хамгийн мөрөөдөмтгий хүмүүс загасныхан байдаг. Тэдэнд ирэх 2010 он ээл ивээлээ харамгүй хайрлана. Ялангуяа нэгдүгээр сарын 18-наас зургадугаар сарын 6, есдүгээр сарын 9-нөөс он дуустал хувь заяа таныг хүслээр тань эрхлүүлэх болно. Одод эрхэсийн тааламжтай өнгө бүгд зөвхөн таны талд байх тул юунаас ч үл эмээн төлөвлөсөн бүгдээ хийж болно. Нэг үгээр ялалтын марш бүх зүйл дээр таны талд эгшиглэх тийм сайн жилийг та угтаж байна. Өнгөрсөн жил ганцаардаж гунигласан өдөр хоногууд олон байсан бол ирэх онд та ийм өдрүүдийн талаар дурсах ч хэрэггүй.

Зуны сарууд таны амьдралд ялангуяа санхүүгийн тал дээр илүү ахиц авчирна. Ирэх оны долдугаар сард болох нарны хиртэлт танд бага биш нөлөө үзүүлнэ. Толгой эргүүлсэн дурлалын романд орооцолдон, удам залгах үр хүүхдийн тухай ч бодож эхлэх магадлалтай. Хайр дурлалтай зэрэгцэн онгод хийморь тань ч таныг орхихгүй. Уран бүтээлчдийн ганзага дүүрэн олзтой байх нь. Өөрөөр хэлбэл, танд уйдах зав олдохгүй. Амарч, аялж зугаалах хүслээ хоёрдугаар сард биелүүлсэн нь дээр. Хамгийн их азтай одтой байх cap тань ес шүү.

Бүсэлхийний хэмжээ
Таны бүсэлхийний хэмжээ эрэгтэйчүүдийн хувьд 94 см, эмэгтэйчүүдийн хувьд 81см-ээс хэтэрсэн бол таны биеийн жин хэтрэх хандлагатай байна гэсэн үг. Эдгээр хэмжээнээс хэтэрсэн тохиолдолд мэдээж та биеийнхээ жинд анхаарал хандуулах шаардлагатай болсон байна гэсэн үг.

Жин нэмэгдэх, таргалах нь сүүлийн үед ихэд дэлгэрч байгаа нэг төрлийн эрүүл мэндэд гарах өөрчлөлт болно. үүний шалтгаан нь маш энгийн бөгөөд хөдөлгөөн багатай суудлын амьдралын хэв маяг нь калори ихтэй хоол ундны хэрэглээтэй нэгдсэнээр үүсч байгаа юм.

Хэт таргалалттай холбогдож гарах  асуудлууд:
• Биеийн галбир өөрчлөгдөх
• Зүрх судасны өвчлөл
• Цусны даралт ихсэх
• Цусан дахь холестерины хэмжээ нэмэгдэх

• Саа өвчин
• Чихрийн өвчин
• Амьсгаадах
• Үе мөчний үрэвсэл
• Нурууны хэт ачаалал

• Цөсний уутны үрэвсэл
• Ивэрхий үүсэх
• Хөлний судас бүдүүрэх
• Гэмтэл бэртэлд өртөмтгий байдал

Үе шат 1: Нүцгэн үедээ өөрийнхөө жинг хэмжих /кг/
Үе шат 2: Гутлаа тайлаад өндрөө хэмжих /м/
Үе шат 3: Биеийн жингээ /кг/ өндрийн хэмжээг /м/ өндрийн хэмжээгээр /м/ үржүүлсэн үржвэрт хуваана.

Жишээ нь: Таны биеийн жин 70 кг гэж бодьё. Таны өндөр 1.80 см гэж бодьё. Тэхлээр тооцоог дараахь байдлаар хийнэ. 70 : (1.8 х 1.8)= 21.6 Эндээс таны биеийн жингийн индекс нь 21.6 байна гэсэн үг. Энэхүү индексийг дараах хүснэгтээс харна.

Биеийн жингийн хүснэгт 

Дараах хүснэгтээс та бүхэн жингийн тохирсон харьцааг харж болно

Эмэгтэйчүүд:

Эрэгтэйчүүд:

Хоол идэж суухад өлссөн хүн харах шиг
Ходоодных нь шүүс ялгарч өлөн шүлсээ залгих шиг
Хэн ч хараагүй чамайг харахсан гэж бодоод л
Хамгийг халиагч чамайг харж байгаад итгээд л
Үхдэггүй, үрждэггүй сайхан хүүрээ чи…

Зүрх амаар гарах гээд зүр зүр салгалах шиг
Зүүд зөндөө тарчилж, зовж өглөө болох шиг
Хэн нэгний бодож олсон хоосон дүрийг чинь шүтээд
Хэрэггүй танихгүй бурхныг хэдэн жилээр ч хүлээгээд
Үхдэггүй, үрждэггүй сайхан хүүрээ чи…

Нүднийхээ хорыг гаргаж ч чадахгүй ажиллах шиг
Нэг мөсөн унтаад хамаг ядаргаа арилах шиг
Оршин суух хаяггүй чам руу очно гэж мөрөөдөөд л
Одоо ирж аваад диваажинд хүргэнэ гэж горьдоод л
Үхдэггүй, үрждэггүй сайхан хүүрээ чи…

Тэвдэж сандарч явахад танихгүй хүн туслах шиг
Тус болсонд нь баярлаад ач санаж үлдэх шиг
Хамаг хайраа надад зориул гэж уурлаад л
Хаяж чамайг тамд тарчилгана гэж айлгаад л
Үхдэггүй, үрждэггүй сайхан хүүрээ чи…

Галсансүх гуайн бэлэглэсэн ном ширээн дээр байна. Ядаргаа стресс ясанд тулсан үед хаалгаа сайн гэгч нь түгжиж аваад энэ номыг унших би дуртай. Зарим хүмүүс хавтсыг нь хараад “Бурханд хэлэх зөвлөгөө гэнэ үү? Юун ч гачин эдэв дээ!” гээд шидчихдэгийм. За тэр ч яахав, Хүн хүний сонирхол өөр шүү дээ.
“Галсансүхийн шүлгүүдээс тасалж аваад ишлэл болгох гэхээр хөл гарыг нь салгаж байгаа юм шиг байдаг. Тэгэхээр та зүгээр л номыг нь уншчих. Та уншаад эг маггүй хөхөрнө, Уулга алдана, айна, бодно, гуниглана, дахин дахин уншиж бодлын чинь үүд нээгдэж сэтгэл гэдэг эрхтэн чинь элэг шиг үрэвсэнэ” хэмээн “Нохойн орон”-ы Д.Төрмөнх бичжээ. Үнэхээр тэгдэгийм билээ. Зарим шүлгий нь хэд хэд уншиж байж ойлгоно, заримыг нь зүгээр л шууд өгөгдсөн утгаар нь ойлгож, мэдрэх гоё. Галсансүхийн гаж дүрслэл, гаж өнгө, тоо тэмдэг цэг таслалаар дүүрэн онцгой хачин ертөнцөөр аялахад үнэнхүү кайфтай байдгийм даа.

Зарим заримдагуудын тухай Р.Чойномын шүлгийг умшлаа. Шүлгийнхээ төгсгөлд Чойном “Заваан шүлэг нэгийг бичлээ ХАЙРАН ГАР МИНЬ” гэжээ. Гаж шүлэг бичдэг Галсансүхийн гар заваан болуу?

Эх сурвалж:  http://3arac.blogspot.com/

З.Энхболд нар юм байна.
Мөн халаагаа өгч буй Eрөнхийлөгч Н.Энхбаярын жилийнх  орлого нь 90 сая төгрөг бөгөөд 67 саяар үнэлэгдэх нэг ширхэг орон сууцтай юм байна. Авто машингүй хэмээн мэдүүлгээ өгсөн эрхэм Eрөнхийлөгч маань  нийтдээ 13,500 саяар үнэлэгдэх 48 мориноос өөр хөрөнгөгүй , газар, хадгаламжгүй аж.   УИХ-ын дарга Д.Дэмбэрэл хадгаламжиндаа найман сая 600 мянган төгрөгтэй бөгөөд  60 саяар үнэлэгдэх орон сууц,  зургаан сая төгрөгийн “Мазда 626” маркийн машинтай гэдгээ АТГ-т мэдүүлжээ.  Ерөнхий сайд С.Баяр 195 саяар үнэлэгдэх нэг ширхэг орон сууцтай  агаад “Палас” ХХК болон “Сансар КАТВ”-ыг 10 хувийг эзэмшдэг .  Мөнөөх хувийн машингүйчүүдийн нэг болох УИХ-ын гишүүн Ш.Сайхансамбуугийн гэр бүлийн орлого нь жилдээ хоёр тэрбум 580 сая 539 мянган төгрөг болдог гэнэ. Өнгөрсөн сонгуулиар Увсын сонгогчидод “Чихэр аваарай” хэмээн 10 000  төгрөг хүн бүрт тараан байж  УИХ-д сонгогдсон гишүүн Б.Чойжилсүрэн жилд нэг тэрбум 361 сая 616 мянган төгрөгийн орлоготой хэмээн мэдүүлсэн бол “Монгол шуудан” банкны эзэн гэгдэх УИХ-ын гишүүн Д.Зоригт нэг тэрбум 207 сая 592 мянган төгрөгийн жилийн орлогоороо “ТОП-3 баян””-ы нэгд  багтаж  байна. Харин удахгүй тангаргаа өргөх гэж байгаа шинэ Ерөнхийлөгч Ц.Элбэгдорж жилдээ таван сая 582 мянган төгрөгийн орлоготой, гэр бүлийнхээ гишүүдийн орлогыг 39 сая 800 мянган төгрөг хэмээн мэдүүлжээ. 107 сая 738 мянгаар үнэлсэн “Мeрсeдeс бeнз 320”, “Лeксус 470” маркийн хоёр  машин хөлөглөдөг 253 сая 502 мянгаар үнэлэгдсэн байшинтай, 80 ширхэг адуу, 60 ширхэг хонь, 25 ширхэг үхэртэй гэнэ.

эх сурвалж: www.tmtv.mn

Бидний үед амьдардаг, бидний элэг нэгтэн даруухан яруу найрагч Цэндийн Чимэддоржид
“Энэ дэлхийн дайн бүхэн чинь
Ээжийнхээ үгэнд ороогүй
Хүүхдүүдээс болсон юм шүү дээ…” гэсэн мөрүүд байдаг юм.

Ээж … Чиний дэргэд бөртөлзөн, дээрээс тонгойж бүүвэйлсэн тэр ачтан бол Ээж… Эгэл, хаа ч байдаг, хэнд ч байдаг Ээж… Тэгсэн хэрнээ дэлхийн хувь заяаг ээж нар шийддэг юм. Үүнийг л яруу найрагч хэлжээ.
“Ээждээ бичсэн 1000 захидал” ном бол манай дэг замбараагүй ч гэмээр болсон нийгэмд оюун сэтгэхүйн үрийг тарьж яваа “Яруу сэтгэгч“ сониныхны бүтээл юм. Сониноос хүүхэд, залуус төдийгүй энэ л үедээ хүн болж, хүмүүжиж чадаагүй том хүн болж чадаагүй хүн өөрийгөө тольдон харж, өөрийгөө хөгжүүлэх боломжийг олгодгоороо онцлогтой. Ийм хэрэгтэй, цаг үеэ, ирээдүйгээ гэгээрүүлсэн сониныг бүтээгчид нэгэн зүйлийг гярхай олж харжээ. Энэ нь, хүн бүр Ээждээ чин сэтгэлийн үгээ хэлэх… Хэлж сурах, хэлэх боломжийг нь олгох. Хүүхэд бүр зөв хүн болох үүд хаалга бол ээждээ худал хэлсэндээ гэмшиж, ил тод үнэнээ ярьж, ээждээ хайртайгаа цагт нь хэлж амжих! Яг зүйтэй!
Эх орны маань ЕБС-ийн олон анги танхимд энэ ном бүтсэн. Ардын жүжигчин, хөгжмийн зохиолч Н.Жанцанноровын “Цагаан суварга” хэмээх гайхамшигт уяралт аялгууг чагнан, үзгээ мэрж, нулимсаа тусааж, бодол болон тонгойж, ерөөс маш хичээн тунгаан буулгасан мянга мянган хүүхдийн зүрхний үг энэ ном юм. Мянган хүүхэд бичиж мянга мянган ээжийн магнай тэнийн унших тийм нэг ном гараас гарчээ. Энэ чинь бага юм гэж үү?
Энэхүү ном, эх үр хоёрын ариун холбоогоор бүтсэн учир, уншигч та бүхнийгээ олон зүйлийг олж тунгааж, эх үр хоёрын мөнхийн хайрын ертөнцөөр аялж, амьдралын ухаарал, эх хүмүүний хайрын далайгаар аялахыг хүснэм.
Мянган үрсийн зүрхний үг таны өмнө дурайтал гэрэлтэж байна. Ижийдээ барих тэдний хамгийн үнэтэй бэлэг бол зүрхний үг. Зүрхнээс зүрхэнд очих аз жаргалын шувуу ниссээр л… Үг амьтай, үг гэгээтэй, үг тарнийн гэрэлт увьдастай. Тийм учраас энэхүү чин сэтгэлийн үгс хайрын халуун амь оршсон, гэгээ гэрэл хургасан яруусалтай билээ. Ээж… Энэхүү ганцхан үг хэн хүний өмнө авралын бурхан, ачлалын сахиус болж тодрон тодрон мишээдэг юм. Энэ орчлонгийн хамгийн сайхан зам ижийдээ очих зам байдаг юм.
Хүүхэд бүрийн зүрхэнд л ээжийнхээ ачийг хариулахын хүсэл ундарч буй.
Энэ ямар агуу, гэгээн хүсэл вэ?
Энэ ном ээжийн бүүвэйгээр сэтгэлийг тань гэгээрүүлсэн үнэн зүрхний халуун ном болсон гэдэгт би итгэлтэй байна.
Ижийдээ үнсүүлэх юутай сайхан бэ?
Энэ бол үнэхээр сайхан. Ижийдээ үнсүүлэхийн өмнө догдлох бүр сайхан юм аа.
Эгэл даруухан ижийнхээ өлмийд ямар ч агуу хүн сөхөрдөг. Ижийдээ сүслэн мөргөе!

999 + 1 = 1000 дахь захидалыг та өөрийн сэтгэлээс бүтээж
Ижийнхээ сэтгэлийг 1000 үрсийн зүрхний шүүдрээр ундаалаарай.

Хэсэгхэн зуур түүнийхээ тухай бодон хэвтжийнаа
Хэн нэгэнтэй жаахан ч гэсэн хамт байхсан ганцаарджийн
Хэврэгхэн муу байшинтай зүйрлэхүйц энэ зүрхийг минь
Хэнзхэн намрын салхи бараг л ганхуулна
Намуухан дөлгөөнхөн үдэш 2-уул
Навтгархан муу байшинг минь нар тусч гэрэлтүүлэхэд
Зүүдлээчгүй байсан учрал дэргэд ирэхэд би түүнгүй

Зөндөө удаан ганцаар явсныг би чинь ингээд зүрхгүй

Хэдэн жилийн дараа магадгүй хайр байсныг чи ухаарна
Хэзээ хойно нь бүүр сүүлд нь энэ хайрын сайхныг олж харна
Хэлж байсан хатуурхаж байсан үгэндээ харамсана
Хэнэггүйхэн өнгөрсөн цаг чи бид 2-ыг шоолж таарна
Одоо л уучилахгүй юм бол хайрт минь бүх зүйл дэндүү оройтно
Орь ганцаараа үлдэхийн цагт амьдралыг чи жаахан ойлгоно
Тэр цагт харамсахаас чинь өмнө бүхнийг чамд ойлгуулах гээл
Тэнэг хүн шиг харагдан байж чам руу л ганцхан тэмүүлэнэ

Би уг нь нэг их БЛОГ дээрээ иймэрхүү юм бичээд байдаггүйг байнга ордог уншигчид маань мэдэх байх. Гэтэл энэ удаа тэссэнгүй. Уг нь гэгээлэг сайхан юм бичье гэж бодож эхэлдэг ч хичээл ном гээд завдахгүй өнгөрөөд байдаг байлаа. Одоо нутаг буцах дөхөж байгаа болохоор ингээд нэг юм бичээд дотроо онгойлгочъё гээд иймэрхүү юм биччихлээ. Та бүхэн саналаа бичиж үлдээгээрэй.

Одоогоос хоёр, гурван сарын өмнө G-Mobile ын ЖИ-30 хэмээх үйлчилгээнд өөрийнхөө монголд янз бүрийн юм хийж олсон мөнгөнөөсөө илүүчилж 20.0 аар хамрагдаж шинэ зуунд шинэ технологи хэрхэн хөгжиж байгааг бахархан суусан үе минь саяхан. Байнгын интернэтэд холбоотой байдаг надад бол яг л монголдоо байгаа мэт монголын тарифаар найз нөхөд рүүгээ ярьж, мөн дуудлага хүлээн авдаг байлаа. Гэтэл удалгүй сар хүрсэн үү үгүй юу хугацааны дараа нөгөө баяр авчирсан дугаар маань нэг л биш боллоо.

Компьютерийнхээ юмыг байнга өөрчилж, оролдож, солидог надаас л боллоо хэмээн өөрийгөө буруутгаж программаа устгаж эргүүлж суулгаж янз бүрээр л үзлээ. Харамсалтай нь ямар ч ялгаа алга, найз нөхөд ч “залгасан чинь ашиглалтанд байхгүй байна гээд байна” гээд болдоггүй. Гайхаад байж байтал G-Mobile д ажилладаг нэгэн багын найзтайгаа мессенжертээ таарлаа. Юу юугүй мэндийн ч зөрүүгүй шахуу дугаар маань болохгүй байгаа тухай хэлж асуулаа. Гэтэл “бусад операторууд танай

сүлжээ хэтэрхий хямдхан байна, тарифаа нэмэхгүй бол бид нар гэрээгээ цуцлаад сүлжээгээ танайхаас тасаллаа гэсэн” гэдэг хариу аваад арай л дэлбэрчихсэнгүй. Бухимдал дээд цэгтээ тулаад G-Mobile оо ч муулж чадсангүй. Харин нөгөө хэдэн операторуудаа үзэн ядах гээд байна уу яах гээд байна нэг тиймэрхүү болоод монголчууд бид хэзээ нэг тамын тогооны үлгэрийн жишгээр амьдрахаа болих юм бол хэмээх бодол орж ирлээ. Удахгүй засагдах байх, болчих байх гэсэн үгэнд нь бас гайгүй тайвшраад хүлээлээ. Нэлээн хугацаа өнгөрсөн ч яг л хэвээрээ. Нэг өдөр харин гэнэт дуудлага ирж байх юм. Баярлан хартал G-Mobile ын дугаараас манай найз залгаж байна. Хэдэн үг солиод ашгүй болов уу гэж асуутал бас л муу мэдээ “Нэг хэсэгтээ болохгүй юм шиг байнаа, тохиролцож чадахгүй байна гээд байна” гэж сонсоод бүр урам хугарлаа. Одоо тун удахгүй долдугаар сар гарах нь, харих ч дөхлөө. Хэрэггүй болох нь ойлгомжтой. Гэхдээ л харамсалтай. Уг нь монгол явахдаа дугаараа найз охиндоо өгөөд өөрөө ярьж байхад амар юм уу даа гэж бодож байсан бодол талаар боллоо. Арга ядаад сүүлийн үед монголд очиж өөрөө G-Mobile ын дугаар авч барьдаг юм уу ч гэж бодлоо. Хэрэг алга даа…

Монголчууд бид хэзээ тамын тогооны үлгэрийн жишгээр амьдрахаа болих юм бол доо???
- Манайхан ер нь их өөдгүй гэх юм уу? эсвэл энэ хэдэн операторууд нь гадаадын компаниуд болохоор монголчууд бид нарыг бодохгүй зөвхөн ашигаа боддог юмуу? мэдэх юм алга. Уг нь бол өчнөөн олон жил л өндөр тарифаар даралсан, манайхан ч тансаг хэрэглээнд дуртай болохоороо гар утсыг шил шилээ даран авч хэрэглэж их л орлогор оруулсан баймаар юм. Ядаж л сүлжээндээ үнэгүй ярина гэж байхгүй, үнэтэй ярина. Бусад сүлжээ рүү бүр үнэтэй.
Миний бодлоор уг нь ядаж сүлжээндээ үнэгүй яриад байх боломжтой гэж бодох юм. G-Mobile бол бас тэр алхам руу дөхүүлэх гээд сүлжээндээ үнэгүй ярьдаг дугаар гаргасан бололтой. Тэр нь тэгээд бас байнгын биш, нэг жилийн хугацаатай гэж байгаа. Хэцүүхэн юм аа даа.
Магадгүй 50сая хүн амтай өөрийн сурдаг Украина улстай харьцуулах нь бага зэргийн өрөөсгөл маягийн асуудал байж болох ч, энд бол миний хэрэглэдэг оператор сард 5доллар төлөөд сарын хугацаанд сүлжээндээ үнэгүй ярьдаг, хийсэн мөнгө маань хэвэндээ байж л байна, бусад сүлжээрүү ярих, мессеж бичих, эсвэл янз бүрийн нэмэлт үйлчилгээ авахгүй л бол шүү дээ, мөн заавал сар болгон биш хэрэглээндээ тааруулаад багадаа 5 доллараар цэнэглэх бүрт хэрэглээний маань хугацаа сунгагддаг. Надад бол боломжийн, дугаар нь ч анх авахад хямдхан, баяр ёслолын үеэр үнэгүй тарааж, янз бүрийн хямдралд үнэгүй хамруулдаг гэх мэтчилэн давуу талууд зөндөө. Хааяа бүр цэнэглэж байхаар гээд шинэ дугаар авсан нь ч хямдхан тусахаар. Мөн бонус өгнө. Ер нь л их зүгээр. Гэтэл манай монголын операторууд бүгд мань хэдээсээ авъя л гэхээс өгье гэх санаа байхгүй гээд хэлчихэд нэг их буруутахгүй болов уу? Миний байхын л лав өгч байсныг нь санахгүй шахуу байна. Нэг өгсөн нь Мобиком төрсөн өдрөөр 30 мин сүлжээндээ тэр өдрийнхөө дотор ярих эрх өгнө. Төрсөн өдрөөр балайтаад хэн рүүгээ ярихав дээ, хүмүүс чинь өөрсдөө залгаад мэнд хүргэж, уулзаж учирахаа тохирдог биз дээ. Би өөрөө залгана гэж юу байхав дээ. Ямар сайн даа “би энэ нэгжийг нь дуусгаж чадахгүй нь, хүмүүс залгавал нөгөө дугаар дээрээ байгаа гээд хэлчихнэ биз, миний хайр яриад дуусгачих” гээд найз охиндоо өгч байж билээ. Бас сайхан худлаа байгаа шүү. Бодвол нөгөө айхтар маркетенг гэдэг юмных нь л хошин бодлого биз. Ингээд л харилцаа холбооноос авахуулаад л бухимдахгүй юм алга.

Яана даа, яана тамын тогооны чөтгөрүүдээ……..

Та сонгуулийн насны нэг сая ерэн долоон мянган хүнээс таван зуун жаран хоёр мянга дөрвөн зуун дөчин есөн хүний буюу тавин нэг зууны хорин дөрвөн хувийн санал авч Монгол улсын хойморт лав дөрвөн жил залрах эрх  оллоо. Төрийн гурван өндөрлөг суухад Ерөнхийлөгч голд нь заларч харагдана. Таны хоёр талд Ерөнхий сайд, Их Хурлын дарга тухална. Айлаар бол аав нь. Аав алсын хараатай, буурь суурьтай, эрдэм ухаан төгөлдөр болуужин айл гэр амар амгалан, үр хүүхэд бие эрүүл, сэтгэл тайван бус уу. Ерөнхийлөгч болохоос эхлээд байх хүртэл өөрөө асар их оюун ухаан, эрдэм боловсрол, хүч хөдөлмөр, тэвчээр хатуужил, сэтгэлийн тэнхээ, тархины даац шаардсан ажил байх. Тэр их ачаа тан руу яг одоо ирж явна.

Төрийн тэргүүн бүхэн бүрэн эрхийнхээ хугацаанд ард түмэнд хэрэгтэй үндэсний хэмжээний томоохон ажлуудыг санаачлан бүтээдэг тийм уламжлал бараг тогтож байна. АНУ-ын 40 дэх Ерөнхийлөгч Роналд Рейган “Бид Ерөнхийлөгчийг насаар нь биш хийж бүтээснээр нь дүгнэх ёстой гэж Томас Жеферсон нэгэнтээ хэлснээс хойш би санаа зовохоо болисон” гэж хэлсэн байдаг юм байна билээ. Таныг ч бас наснаасаа ахиад ухаан гаргаж, их юм бүтээж хийхийг тань ард түмэн  хүлээж суугаа.

Хааны алба халаатай, эзний алба ээлжтэй. Эзний албаа өгч байгаа Намбарын Энхбаяр мөн үндэсний хэмжээнд хэд хэдэн чухал ажил амжуулж олны саналыг татаж чадсан хүн. Тухайлбал, Мянганы хөгжлийн зорилтод суурилсан Монгол Улсын Үндэсний хөгжлийн цогц бодлогыг санаачилан УИХ-аар батлуулж зүг чигтэй болгож, нийт монголчуудын нуруун дээр байсан хүнд ачаанаас хэд хэдийг сугалаж, суллаж өглөө. Өрийн дарамтыг хөнгөлсөн, сургуулийн хүүхдүүдийг үдэд цай ууж, хоол иддэг болголоо, ядарсан ард түмний хүүхдүүдэд хэчнээн хэрэгтэй зүйл байсан. Нэг хүүхэд нэг компьютер төсөл хэрэгжсэн нь мэдээллийн технологийн эрин зуунд том ач тус. Иймэрхүү ажлуудыг боломж нь байдаг юм бол цааш үргэжлүүлэх, улам сайн сайхан болгож ёстой л төгөлдөржүүлэх хэрэгтэй байх. Гэвч ийнхүү хүүхэд залуучуудын төлөө, малчдын төлөө, настангуудын төлөө, оюутны төлөө, гэх зэргээр олон ажил сэтгэж хийж болох боловч ганцхан чухал юм дутагдсан хэвээр л байна. Энэ бүх хүмүүсийн эрүүл мэнд гэж нэг юм гарзандаа гарч байх шиг байна даа. Эцсийн эцэст хүмүүс цээжний пангаар удирдах муу удирдагчдын улмаас амь нас, амьдралаараа нийгмийн золиос болсоор байна. Энэ хатуу боловч үнэн үг шүү ерөнхийлөгч минь.

Одоо миний бодлоор юу юунаас түрүүнд хийх ганц зүйл байна. Энэ бол Монголын ард түмний эрүүл мэндийн төлөө хийх том ажил байх. Наад ард түмэн тань элдэв дээдийн шинэ хуучин өвчин хуучинд баригдаж, дууслаа Ерөнхийлөгч минь. Та хоёр ч удаа ерөнхий сайд байлаа, хот, хөдөөгүй зөндөө л их явлаа, хүмүүсийн амьдрал ямар их хэцүү, хот хөдөө гэгч тэнгэр газар шиг ялгаатай байгааг бэлхэн харж, мэдэрч  байгаа. Манайхан мэдээд байгаа мөртлөө мэдээгүй юм шиг дүр үзүүлж явдаг нь хамгийн харамсалтай санагддаг. Одоо энэ ард түмний эрүүл мэндэд анхаарах цаг нэгэнт болжээ. Харин ч оройтож байна. Та мэдээж олон сайхан ажил санаачлах байх гэхдээ Та үүнийг барьж аваад бас хийж чадах юм бол улс төрийн карерт тань ч сайнаар нөлөөлөх байх.

Сүүлийн жилүүдэд эрүүл мэндийн салбарт маш олон төсөл хэрэгжиж байгаа юм байна. Одоогийн байдлаар гэхэд л бараг 20-иод төсөл явж байна. 2006 онд Засгийн газрын тогтоолоор “Эрүүл монгол хүн” үндэсний хөтөлбөр батлагдаж 2007-2008 онд хэрэгжиж дуусах шиг боллоо. Миний бодлоор хүн ардыг бүрэн хамарч чадсангүй. Түүний үр дүн чухам юу болсныг мэдэхгүй байна. Мэдээж энэ хөтөлбөрүүд их бага хэмжээгээр үр дүнгээ өгч байгаа л байх. Гэхдээ ингэж хэсэглэж өм цөм энд тэндээс авч байснаас үндэсний хэмжээнд үүнийг бодлого болгож хууличилан хэрэгжүүлэхгүй бол нийт ардын  эрүүл эсэн байх эсэхийн аюул нүүрлэж байна. Цаг биднийг хүлээхгүй нь.

Эрүүл мэндийн салбарын хөрөнгө оруулалт бас ч муугүй ч дийлэхгүй байна. Тухайлбал 2006 онд 103 тэрбум, 2007 онд 157 тэрбум, 2008 онд 213 тэрбум болж өссөн бол хямралтай байгаа гэхэд энэ жил бараг түрүү жилтэй адил хэмжээнд байх юм байна. Үүн дээр Азийн хөгжлийн банк 60 сая, Жайка 50 сая доллар “хаях” гэнэ. Энэ мөнгөний ихэнхийг эмнэлгүүдийн тоног төхөөрөмжийг шинэчлэхэд зараад явж байгаа гэж салбарын сайд нь мэдэгдэж байна. Мэдээж үүнийг хийлгүй яахав.

Гэвч хүмүүсийн эрүүл мэндийн байдал сайжрахгүй. Ард түмэн элдэв дээдийн өвчин тэр дундаа элэг, ходоод, уушиг, болон бусад олон төрлийн муу муухай өвчин зовлонгоор амь насаа алдсаар, монголчууд төрж, үржиж өсч байгаа ч дэндүү олноороо аюулт өвчиний золиос болж хорогдсоор л байна. Нэг өглөө босоход нэг шинэ өвчний нэр дуулж, хорвоогийн мөнх бусыг үзүүлэх хоног тоолж суугаа хүмүүс зөндөө боллоо. Хорон муухай өвчинөөр хорвоог орхиогүй хүнтэй айл олоход бэрх болж байна. Нэг дуулахнаа хайртай аав, ээжээ, амьдралын нэг насны ханиа, сайн үр хүүхэд, ах дүүгээ өвчинөөр алдсан хүн нэмэгдсээр л байна. Өвчин зовлондоо шаналж яаж ч чадахгүй яваа хүн хот, хөдөөгүй олон байна. Үүний учир шалтгаан зөндөө. Гэвч хамгийн гол нь уридчилан сэргийлэх үзлэгийг тэр бүр хүрч хийлгэж чадахгүй байгаад хэргийн гол нь оршиж байна гэж мунхаг би бодно. Яг үнэнийг хэлэхэд хүн ардын олонхи тэр дундаа хөдөөгийн хүмүүс ямар хүнд орчин нөхцөлд аж төрж байгаа билээ, хоол унд, эрүүл ахуйн наад захын нөхцөл бололцоо хэр  байгаа билээ. Та бүхнийг мэдэж байгаа тул тайлбарлах нь илүүц бизээ.

Би танд нэг л чухал санаа хэлэх гэсэн юм. Чухал гэдэг нь би чухал юм хэлж байгаа даа биш асуудал нь өөрөө хурц, нэн чухал болж байгаадаа байгаа юм. Манай хүмүүс бүгдээрээ зөвшөөрөх байх гэж бодож байна. Та эрүүл монгол хүний төлөө жинхэнэ утгаар ажиллаач. Энэ бол дөчөөс дээш настай бүх хүнийг орон даяар  жилд нэг удаа эмнэлгийн бүрэн шинжилгээнд заавал хамруулдаг нэг сайхан хууль хамгийн түрүүнд санаачилмаар байна Та. Хуультай болгохгүй бол энэ бүтэхгүй нь тодорхой байна. Дөчин нас хүртэл барагтай өвчин зовлон тусах магадлал бага байдаг анагаах ухааны судалгаа байдаг юм байна. Энэ ажлыг хийхэд амархан. Олон юм байхгүй. “Эрүүл монгол хүн” хөтөлбөр хэрэгжүүлсэн туршлага манай анагаахынханд бэлээхэн байгаа. Өндөр нам, өргөн бүдүүн, хараа, сонсгол, зүрх, даралтыг нь шалгаж хэмжээд, цус, шээсийг нь шинжилж, чихрийн шижин, төрөл бүрийн хавдар, сүрьеэ, бэлгийн замын өвчин, дох-ыг шалгана, ингээд болно. Ингэвэл монгол хүн юу болж байгаагаа өөрөө мэдэж би юу болж байгаа бол гэж хий хоосон зовж шаналахгүй, ядаж нэг жилдээ амар тайван цаашдаа олон жил эрүүл энх, амар амгалан явж уг үндэсээрээ эрүүл саруул байх нөхцөл бүрдэхсэн. Үүнийг төр засгаас бүрэн дааж хариуцдаг тогтолцоонд шилжмээр байна. Мэдээж үүнд асар их мөнгө зоос орно. Гэхдээ нас заачихаар бас хөнгөрнө. Үүнийг энэ ард түмний төлөө та ямар нэгэн аргаар олох хэрэгтэй байна. Алт эрдэнэсээ зарна уу, айл хунараас гуйна уу энэ таны мэргэн ухаан мэдэх ажил. Гаднаас орж ирж байгаа, орж ирэх гээд байгаа мөнгөнүүдээсээ ийш нь хандуулаач, ард түмнээ эрүүл болгоё гэж тэр хүмүүст ойлгуулаач, үгүй гэхгүй л байх даа. Анагаах ухаан асар их хөгжиж байна, явуулын хөөрхөн амбултори, эмнэлгүүд Японд гэхэд л төрөл төрлөөрөө зөндөө байдаг юм байна. Тэрнээс аваач, эмч, ажилтан нараа сургаач, бэлтгээч. Санаачилбал болно доо. Мөнгө олдоно, олж байна харин эрүүл мэнд эргүүлж олоход маш хэцүү, олдохгүй. Олдсон ч асар их үнээр олдоно. Хэчнээн төрлийн эрүүл мэндийн төрөлжсөн хөтөлбөрүүд боловсруулсан ч энэ нэг л ахиц үр дүн муутай байх шиг. Сайн байдаг байсан бол өдийд монголчууд ингэж олноороо аймшигт өвчинүүдээр хорвоог орхихгүйсэн.

Эцсийн эцэст эрүүл байвал юуг ч бүтээж болно. Хамгийн түрүүнд Монголчууд бүгдээрээ эрүүл саруул байх хэрэгтэй байна. Эрүүл биед саруул ухаан оршино гэж ардын сайхан үг бий. Эрүүл байж их юм хийж бүтээнэ.

Бид цөөхүүлэхнээ шүү дээ. Та бидний цөөхөөн Монголчуудыг эрүүл энх, амар амгалан байлгахын төлөө нэгэн үзүүрт сэтгэлээр ажиллаарай.  Танд эр биеийн эрүүл энх, эрхшээл бэрхшээлийг сөрж даах зүрх зориг, ихийг хийж бүтээхийн эрч хүч, танай гэр бүлд сайн сайхан бүхнийг бэлгэдэн ерөөе.

Үүний тул хүндэтгэн ёслосон,

Хэлшинжлэлийн Ухааны доктор Жанцангийн Бат-Ирээдүй
Токиогийн Гадаад Судлалын Их Сургуулийн Зочин Профессор
Япон Улс, Токио
Токио, 2009 оны 6 дугаар сарын 15

Эрхэм хүндэт Монголчууд аа,

Их Монгол улсын
Эзэн Чингис хааны үрс
Ирээдүй үеийнхэн та нартаа
Энэхүү номоо зориулан бичсэн юм шүү.

Өсвөрийн монгол залуусаа
Өдөр бүр би
Зүрх сэтгэлийн гүндээ
Өглөө бүр би
Оюун бодолдоо тээж
Энэхүү номоо зориулан бичсэн юм шүү

Өчнөөн түүхтэй монголд
Өнөө цагийн дэлхий
Өчүүхэн багыг өгсөн ч гэлээ
Өвөг дээдэс монголчууд тань
Өнөө цагийн дэлхийд
Өгөөмөр ихийг бүтээсэн юм

Хүн төрөлхтний түүхэнд
Хамаг олон монголчууд
Хаан эзэн Чингисийн
Хүртээж оруулсан хувь нэмрийг
Хол нутгийн хүмүн би бээр
Хүндлэн дээдэлж явдагаа
Хүлцэж бас уламжиляа

Алдарт эзэн Чингис хааныхаа
Амьдрал сургаалаас суран судалж
Алтан үсэгтэй монгол бичгээ
Амилуулан цэцэглүүлж сураарай гэж
Аминчилан та нартаа захих байна.

Хаанаас ч эрээд олдошгүй
Хосгүй хоёр бэлэг
Хамаг Монгол улс
Худам монгол бичгийг
Хаан эзэн Чингис тань
Хурааж та нарт үлдээсэн юм.

Өсвөрийн монгол залуус минь
Өрлөг сайхан түүхээсээ
Өмөг түшигт хаанаасаа
Үргэлж суралцаж яваарай.

Эх болсон монгол хэл бичиг
Эргэж дурсах эрхэм түүхээ
Энэ монголын залуус та нарт
Эрслэн тэмцэж өвлүүлж чадсан
Эрдэмт багш ард түмнээ
Эрхэмлэм хүндэлж санаж яваарай

Мөнх хөх тэнгэрийн
Алтан нарны гэгээ
Үзэсгэлэнт ногоон байгальт
Монголын сайхан орныг
Мөнхөд ивээх болтугай

2008.12.02
Жаак Вийдэрфорд
Jack Weatherford

Америкийн эрдэмтэн, монгол судлаач
Жаак Вийдэрфоорд
Чингис хаан ба өнөө цагийн дэлхийг бүтээхуй
Номын удиртгалаас

Монголын залуу үеийхэнд захих ину:

Амин Монголийн арвин түүхийг
Алс хойчдоо хамгаалан үлдээхээр
Алтан амиа дураар золиослосон
Аугаа сэтгэлт ухаант мэргэдээ
Амид яваа энэхэн насандаа
Алдарч хэзээ ч бүү мартаарай.

Намрын уулнаа бугын урамдахыг сонсоорой
Намайг ухаажихыг үзэх гэж ижий минь та урт наслаарай
Манцуйдаа ирж таныг би ганцхан удаа жаргаасан
Магадгүй тэрнээс хойш дандаа зовоосон
Ганцхан намайг гэж ижий та

Газар дээр минь хичнээн увидастай төрсөн юм бэ?
Бариувчийг минь эсгэж, хуримын өмсгөл чимэглэж
Балчраас минь өдийг хүртэл та оёдолчин явлаа
Оточ маналын хувилгаан ийм байдаг уу гэлтэй
Орон дээрээс минь алгасалгүй тонгойж
Дэрэн дээр намайг бүлээрч хонох болгонд
Дэлхийд хамгийн сайн эмч минь та байлаа
Аягаа эвдэн, эрхэлж ядсан намайг
Аргадсандаа алиалагч болж өмнө минь эргэлдсэн
“А” үсэг бичих гээд будилж цөхөж суухад минь
Алдаатай байхад нь улаан цайм онц тавьдаг багш минь
Цаг оройтсон болзооноос эргэж ирэхэд
Цагдаа, эсвэл үүдний манаач
Сар нарны ээлжгүй гал сахисан тогооч
Сангийн бойпорт арц уугиулж маань уншсан лам аа…
Шүхэр тэнгэрийн дор алдаж эндэх тоолонд минь
Шүүхийн тогтоол уншдаг яллагч нь та мөртлөө
Даамай их хайр тань аанай л хэвээрээ
Давж заалдсан өмгөөлөгч болж зовлонгоос намайг суллана аа
Жигжид бурхныг олон мутартай гэлцэнэ
Жижигхэн энэ бие чинь түүнээс ч олон гартай
Элбэг их хайр, Ээжий гэдэг нэр тань
Энэ орчлонгоос авсан хамгийн том алдар аа
Зүүний сүвэгчээр ч багтах он жилийн урсгалд
Зүгээр л дэргэд минь байж хайрла
Ижий гэж дуудах болгондоо баярладаг
Ижил хэдэн хүүхэддээ урт насалж хайрла!

Хурц зантай хатагтай: Зарим талаар эршүүд байх нь бий. Гадаад үзэмжиндээ тогтмол анхаардаггүй. Зөрүүд, хамгийн сүүлийн үеийн загварыг дуурайхаас эхлээд хувцаслалтандаа огт анхаарахгүй ч байж чаддаг. Албан ёсны хүлээн авалтан дээр богинохон юбкатай ч ирж магад. Нүдэнд тусахгүй будах дуртай.

Дур булаам хатагтай: Нарийн мэдрэмжтэй. Хувцсаа хэзээ ч хайш яааш өмсдөггүй. Цүнх, туфлийнх нь өнгө заавал хоршиж байдаг. Нүүрээ донжий нь тааруулж буддаг. Час улаан өнгөөр хэзээ ч уруулаа будахгүй. Зөөлөн үнэртэй сүрчгэнд дуртай. Зарим тохиолдолд хэт намбалаг юм шиг санагддаг.

Анхаарлын төвд байх дуртай хатагтай: Энэ хатагтай эрчүүдийн анхааралд өртөх дуртай. Ер нь хамт олон, найз нөхөд, тодорхой хүрээлэлд байхыг эрмэлздэг. Донжийг нь тааруулан хувцас, чамин үсний загвар, этгээд зүүлт сэлтээр бусдын анхаарлыг өөрийн эрхгүй татдаг. Сэтгэлийн хөдөлгөөн ихтэй. Янз бүрийн хэлбэрийн даашинз, юбка, сарфанчик, гялгар цалгар цамц, хээ хуартай трико, өндөр өсгийт, элдэв төрлийн бүрх малгай.Энэ бүхэн тэдний хобби. Үнэндээ өөрсдөд нь ч зохидог.

Аж ахуйч хатагтай: Хувцаслалт, будалт зэрэгт төдийлөн анхаарал тавьдаггүй. Гэхдээ өмсөж зүүсэн бүхэн нь эдэлгээ сайтай, чанартай, гарын ая даахуйц байгааг та анзаарна. ээмэг, бөгж зүүвэл алтыг нь сонгоно. Элдэв янзын хуурамч эдлэлийг сонгох байтугай харах ч  үгүй. Өндөр өсгийтэй туфль, сорочик тэдний имиж. Жинхэнэ францын сүрчиг хааяа үнэртүүлэх нь бий. Найз нөхөддөө тусархуу, найдвартай, олон зангүй. Хавь орчмын хүмүүсийн хайр хүндэтгэлийг хүлээдэг.

• Архаг тамхичин байх
• Архины буруу хэрэглээ
• Амьдралын буруу дадал, буруу хооллолт
• Эмийн замбараагүй хэрэглээ
• Бэлгийн амьдрал замбараагүй байх
• Атаач, хорон санаатай, ууртай байх
• Найз нөхөдгүй зожиг байх
• Өвчнөө тоодоггүй хэнэггүй байх
• Биеийн хөдөлгөөн багатай байх
• Сэтгэлийн хөдөлгөөн ихтэй байх зэрэг шалтгаанууд байдаг юм байна.

ЭНД ДАРЖ ТАТАЖ АВНА УУ…

10. Хараагүй хүн зүүдэндээ хардаг. Хэдийгээр орчлонг харах хувьгүй төрсөн ч                 хараагүй хүн ч зүүдэндээ харж зүүдэлдэг. Түүчлэн тэд зүүдэндээ сонсох, үнэрлэх, хүрэлцэх гэх бүх мэдрэмжийг тэнцүү мэдэрдэг байна. Харин хараатай хүмүүсийн хувьд энэ нь маш хүчтэй зүүдлэсэн үед л мэдрэгддэг гэнэ.

9. Бид бүх зүүднийхээ 90 хувийг мартчихдаг. Бид зүүдэлж сэрээд 5 минутын дотор зүүднийхээ 50 хувийг, 10 минут өнгөрөхөд 90 хувийг нь мартдаг байна. Дэлхийн алдарт аймшгийн зохиол болох “Frankenstein”-ны зохиолч Mary Shelley энэхүү зохиолоо зүүдэлсэн гэдэг. Тэрээр өөрийн зүүдийг сэрэнгүүтээ цаасан дээр буулгаснаар алдарт зохиол төржээ.Тийм болохоор та ч зүүдэлж сэрсэн даруйдаа өөрийн зүүдээ нэг цаасан дээр буулгаад үзээрэй.
8. Бүх хүн зүүдэлдэг
Хөгшин залуу гэлтгүй амьд хүн бүр зүүдэлдэг. Хүүхдүүд бүх унтлагынхаа цагийн 50%, насанд хүрэгсэд 20%, ахимаг насныхан 15 % -ийг зүүдэлж өнгөрүүлдэг байна.

7. Зүүд хүний сэтгэл санаанд нөлөөлхүйц хүчтэй байдаг. Хүний зүүрмэглэх үедээ зүүдэлсэн зүүд маш бодитой байдаг бөгөөд энэхүү зүүднийхээ нөлөөлөнд хүчтэй орсон байдаг учраас сэрсэн ч энэ зүүд удаан хугацаанд мартагддаггүй гэнэ. Энэ мэтчилэн хэдэн өдөр дарааллан зүүдлэх үед хүн хий юм харж, сэтгэл санааны хувьд өөрчлөлтөнд ордог байна.

6. Хүн зүүдэндээ зөвхөн өөрийн мэддэг зүйлээ л хардаг. Заримдаа бид зүүдэндээ огт танихгүй хүний царайг харах нь олонтой. Гэвч бид зүүдэндээ зөвхөн өөрийн харсан зүйлээ л зүүдэлдэг байна. Тийм болохоор тэрхүү танихгүй царайг бид хаа нэгтээ гудамжинд, автобусанд харсан хүний төрх байдаг гэнэ. Түүнчлэн хэрэв хар дарсан зүүдэндээ хэн нэгэн үл таних хүний царай харсан бол тэр хүн бидний бага насандаа айж байсан хүний төрх байдаг байх юм.

5. Зүүд хэзээ ч өнгөтэй байдаггүй
Хүний зүүд хэзээ ч өнгөтэй байдаггүй байна. Гэхдээ өөрт хамааралтай аймшигт явдлыг харин хар цагаан өнгөтэй зүүдэлдэг гэнэ.

4. Зүүд бүхэлдээ бэлэг тэмдэгийн шинжтэй, тааварлашгүй оньсого байдаг. Бид заримдаа л тодорхой үйл явдлыг зүүдэлдэгч ихэнх зүүд маань бэлэг тэмдэгийн шинжтэй, оньсого мэт байдаг. Гэхдээ л зүүд ямар нэгэн зүйлийг өгүүлдэг.
3. Аймхай хүмүүс илүү бодитой зүүдэлдэг. Зориг муутай, аймхай хүмүүс илүү бодитой, хүчтэй зүүдэлдэг байна. Түүнчлэн тэднээс гадна архи,тамхины эмчилгээ хийлгэж хорт зуршилаа хаяж байгаа хүмүүс мөн дэндүү бодитой зүүдэлдэг гэнэ. Тэд эмчилгээний эхний 3-4 долоо хоногт тамхи татаж байгаагаа маш бодитой, хүчтэй мэдэрч зүүдэлдэг байна.

2. Бодит байдлын сэрэл, мэдрэмж бидний зүүдэнд мэдрэгддэг. Хүн зүүдэндээ цангаж байна гэж зүүдэлбэл бодит байдал дээр мөн цангасан байдаг. Мөн бидний бие унтаж байхад халууцаж байхыг мэдэрч байгаа бол зүүдэнд ч энэхүү мэдрэмж мэдрэгдэнэ.

1.Хүн унтаж байхад бие махбод мэдээгүй болдог. Иймд бид зүүдэндээ болж буй үйл явдлууд тухайлбал өндөрөөс ухах, цочих зэрэг үйлдлийг биеэрээ хийдэг байна

.

гэдэг шиг бүр дордуулчихдаг. Цайруулах тосын удаан хугацаагаар хэрэглэвэл арьсны чийг алдагддаг бөгөөд нүүр сэвхдэж харладаг байна. Тиймээс арьсаа тослоггүй чийглэг байлгах хэрэгтэй. Долоо хоногт хоёроос гурван удаа чийгшүүглэгч маскийг тогтмол тавьж байх хэрэгтэй. Хуурай арьс наранд улам хуурайшдаг. Тиймээс сайн чийгшүүлж байх нь зөв. Мөн зуны халуунд хүн хамаг шингэнээ хөлсөөрөө гадагшлуулдаг болохоор шингэн зүйлийг сайн ууж байх хэрэгтэй. Зуны энэ халуун хурц нартай үед гүзээлзгэнэ эсвэл өөр нэг жимс нухаж нүүрэндээ маск хэлбэрээр тавьж заншвал нарны хэт яагаан туяанаас арьсыг хамгаалж сэвх, нөсөө үүсэхээс сэргийлдэг байна. Та нэгэнт сэвхтсэн бол сэвтсэн хэсэгээ нимбэгээр арчивал сэвх арилж бүдгэрдэг. Мөн гадагшаа гарахдаа үргэлж нар салхинаас хамгаалсан нарны тосыг пудрын доор тавьж бай. Боломжтой бол дэрвэгэр малгай, нарны шил зүүвэл бага ч гэсэн борлохоос хамгаална. Нүүр сэвхтэж борлоход нар, салхи, бороог буруутгах нь учир дутагдалтай. Үүнд идэж ууж байгаа хоол хүнс болон дотоод эрхтний үйл ажиллагаа ч нөлөөлдөг байна. Бүсгүйчүүдийн амтархан идэх дуртай шоколад, кофег байнга уувал харлуулдаг гэдгийг санаарай. Тиймээс өдөр тутам хэрэглээд байх хэрэггүй л болов уу . Зарим бүсгүйчүүдийн нүүр зуны улиралд хөлрөөд будаг нь гялалзаж урсаад эвгүй харагддаг. Хэрэвээ таны нүүр хөлрөөд таныг эвгүй байдалд оруулаад байвал салицилийн хоёр хувийн уусмалаар арчих юмуу нимбэг өргөст хэмхээр өдөрт хоёр удаа буюу өглөө оройдоо арчиж байвал энэ зовлонгоосоо бага ч гэсэн нимгэрнэ гэдэгт итгэлтэй байна

Хонины ордны эхнэрvvд vнэнч шударга зан, идэвх, урмаараа бусдыг дагуулахгvй. Тэд нєхрєєрєє бахархдагаа хэнээс ч нуудаггvй, хvмvvс нєхрийг нь “хvрч, халдаж”

болдоггvй хvн гэж vнэлэхэд дуртай. Нєхрєє шинэ ажил эрхлэхийг ямагт сайшаах болно. Ялагдал гэдэг vгийг мэддэггvй єєдрєг сэтгэлтнvvд юм. Тэд байж болмооргvй мэт санагдах ажлыг ч хийхэд бэлэн, аливаа зvйл, хvндрэлтэй асуудлын бvх нарийн ширийнийг тєдийлєн сайн мэдэхгvй, ойлгохгvй байсан ч ашигтай зєвлєгєє єгч чаддаг хvмvvс. Нэг дутагдал нь тэд дэндvv тэвчээргvй. Тэд амьдралын чухал асуудлыг шийдвэрлэнэ гэдэг хоромхон зуурын хэрэг биш, тэгээд ч эр хvний хувьд гэр орон гэдэг тохилог, тайван уур амьсгалтай нуувч, цайз байх ёстой гэдгийг ойлгох хэрэгтэй.

Vхрийн ордны эхнэрvvд мєнгє болон сайхан эд зvйлсэд дуртай. Тэд нєхрєє амжилт гаргаасай гэхээс байж яддаг, ялагдал хvлээх дургvй, нєхрєє зєв арга барилаар ажиллаж хvссэндээ заавал хvрэх ёстой гэж vздэг. Ер нь vхрийн орд бол банкны эзний орд гэж тооцогддог. Тиймээс vхрийн ордны эхнэртэй эрчvvд мєнгє санхvvг нь ухаалаг, ажил хэрэгч байдлаар хєтлєн явуулдагт нь эхнэрээ vнэлдэг. Тэгээд ч vхрийн ордны эхнэрvvд таашаал сайтай, нєхєртєє гоёмсог хувцас авч єгдєг. Баян, ухаантай найз нєхдийг сонгон олдог, тансаг чамин байдал, амжилтанд тун дуртай хvмvvс. Vхрийн эхнэрvvд ихээхэн зєрvvд хvмvvс тул дэвшилтэт vзэлтэй эрчvvдтэй амьдарна гэдэг нэн бэрх. Тvvнээс гадна тэдний эдийн сонирхол vргэлж давамгайлах гээд байдаг тул энэ хэрэгцээг хангах нь амьдралд нь тохиолдох нэгэн том бэрхшээл болж болзошгvй.

Хамтатгахын ордны эхнэрvvд єєрийг нь єєр хэн ч орлож чадахгvй, цорын ганц байх хvсэлтэй, тийм байхыг хичээдэг хvмvvс. Тэд олон талтай, амьдралыг єдєн дуудах дуртай. Цэргийнхэн, дипломатууд, гадаад оронд ажилладаг сэтгvvлчид, шуурхай сурвалжлагчид гээд ер нь байнга аялж, явж байдаг ажилтай эрчvvлд илvv тохирно. Бvх ордуудаас хамтатгах, нумын эхнэрvvд хєгжилтэй, зочломтгой, нєхєрсєг, сайн эзэгтэй байдаг. Ямар ч хvнийг найрсгаар угтаж, зочилж чаддаг. Хэрвээ нєхєр нь эхнэртэйгээ зєвлєж, эхнэрийнхээ vгэнд ач холбогдол єгдєг бол тэд нєхєртєє сайн туслагч болно. Байнга vглэж, урьдын нь алдааг сєхєн хэрvvл хийнэ гэж vгvй. Амьдралын бодит бэрхшээл, vнэ цэнийг ойлгож чаддаг. Харин тэд тэвчээргvйчvvдийн тоонд орох бєгєєд амжилт тэр дороо ирдэггvй, амьдралд ялахын тулд олон зvйлийг даван туулах хэрэгтэй болно гэдгийг ойлгодоггvй.

Мэлхийн ордны эхнэрvvд гэр орноо халуун дулаан уур амьсгалтай байлгаж нєхрєє хvлээдэг. Ийм эхнэртэй нєхєр жаргалтай байх нь ойлгомжтой. Мэлхийн эхнэрvvд гэр орныхоо дотоод уур амьсгал, харилцаанд ихээхэн анхаарал хандуулдаг бєгєєд ус махбодтой бусад ордын адил нарийн мэдрэмжтэй сайн ээж байдаг тул нєхрєє эхийн хайраар хайрладаг. Олны ємнє тэр бvр ил гардаггvй, гарвал нєхєртєє сайн “чимэглэл” болох тєдий байдаг. Тэд vнэхээр гайхалтай гэрийн эзэгтэй нар. Нєхєр нь єєрийгєє гэр бvлийн тэргvvн гэдгээ ямагт мэдэрнэ. Мэлхийн ордны эхнэрvvдийн муу тал нь хэт хуучигсаг болоход хvрдэг зєрvvд зан, мєн бусдад итгэдэггvй явдал байдаг. Тиймээс нєхрийнхєє найз нєхєд, хамт ажиллагсдыг шинжиж, нєхрєє уурлуулах нь бий. Тэр байтугай хамаатан садандаа ч болгоомжтой хандах хэрэгтэй гэж дотроо боддог эмэгтэйчvvд юм.

Арслангийн ордны эхнэрvvд туслах дvрд тоглохыг хэзээ ч зєвшєєрєхгvй. Тэд нэр алдар, тансаг хангалуун байдалд дуртай. Тэд єндєр албан тушаалтай юм уу алдар нэртэй нєхєртэй байвал л аз жаргалтай байна. Маш хєдєлмєрч бєгєєд нєхрєєсєє єєртєє байнга анхаарал тавихыг шаардана, нєхрийн анхаарал єчvvхэн сулрахад хагартлаа уурладаг. Эрчvvдийн ажил тєрєлдєє амжилт гаргах гэж хичээдэг занд дуртай, vнэлж чадна. Хэдийгээр нєхєртєє хайртай боловч, ихэнх тохиолдолд нэлээн хувиа хичээмтгий зантай. Энэ нь бэлгийн амьдралд ч илэрнэ. Єєрєє секс хvсэхгvй, зєвхєн єєртєє цаг зарцуулах шаардлагатай гэж vзвэл нєхрийнхєє хvсэл таашаалыг тэр бvр анхаарч vзэхгvй. Тэд болж єгвєл єєрсдийн захиран тушаах хvсэл эрмэлзлээ дарж, эр хvний єєрийгєє vнэлэх vнэлэмж, єєрийгєє илэрхийлэх, єєрийнхєєрєє байх нь эмэгтэй хvнийхээс илvv байх ёстой гэдгийг ойлгох хэрэгтэй.

Охины ордны эхнэрvvд далдхан байхыг хичээдэг, идэвхтэй амьдралд тэр бvр дуртай биш. Тийм болохоор эрдэмтэн, судлаач, ємгєєлєгч, тvvхч, багш, эмч гэх мэт шинжлэх ухаан юм уу ер нь оюуны хєдєлмєр эрхэлдэг нєхєртэй байвал аз жаргалтай амьдарна. Ийм мэргэжилтэй эрчvvд арслангийн ордны бvсгvйг сонгон авбал жинхэнэ сайхан хос болно. Охины ордны эхнэрvvд єєрийн гадаад байдалдаа тэгтэл анхаарал тавьдаггvй, гэр бvл, нєхрийнхєє тєлєє ажил, албан тушаалаасаа татгалзаж чадна. Нєхєртэйгєє нэг дор ажиллавал сайн нарийн бичгийн дарга, референт нь болно. Халамжтай, анхааралтай, хэл ам хурц эхнэрvvд. Тэд нєхрийнхєє єєртєє итгэх итгэлийг нь алдагдуулахгvй байхын тулд онцгой арга барилаар харьцах хэрэгтэй.

Жинлvvрийн ордны эхнэрvvд єєрийнхєє хувийн эрх чєлєєг хамгаас эрхэмлэдэг. Ганцаардлыг тэвчдэггvй, гэрлэсэн бол гэр бvлийн амьдралыг гартаа авах эрмэлзэлтэй. Тэд нєхрийнхєє сонирхол, ажлыг ойлгохын тулд алхам бvрийг нь мэдэж байхыг хvсдэг, амархан шинэ найз нєхєдтэй болдог, амьдрах газар орчноо ойр ойрхон сольж байдаг. Сайн тал нь ямар нэг байдлаар нєхєртєє саад хийхээс их айдаг, сайн задлан шинжлэгчид, ухаалаг эхнэрvvд юм. Тэр нєхрийнхєє ажил тєрєлд тохиолдсон асуудлын мєн чанарыг хурдан ухаарч, ойлгож, хэрэгтэй сайн зєвлєгєє єгч чадна. Тэр байтугай зvрх сэтгэлийн асуудал байлаа ч /жишээ нь нєхєр нь нарийн бичгийн даргатайгаа амрагийн холбоотой болсон ч/ ухаалаг шийдвэр гаргах чадвартай. Учир нь тэд “єєрийн нэр хvнд хамгаас чухал” гэсэн арга барилтай хvмvvс.

Хилэнцийн ордны эхнэрvvд нэг талаас их хvчирхэг, аливаад єєрийнхєєрєє ханддаг эрх чєлєєт хувь хvмvvс. Нєгєє талаар энэ ордны эхнэрvvд их vнэнч, итгэлтэй, єєрийнхєє хайр дурлалын тєлєє тэмцэж чаддаг. Ийм хvмvvст нєхрийн нь аз жаргал их чухал байдаг тул аливаа зовлон бэрхшээлийг зоригтойгоор даван туулдаг. Хvмvvсийг нэвт шувт хардаг, сайн мэддэг, хэцvv vед ч биеэ барьж чадна. Хилэнцийн эхнэрvvд мєнгєнд ухаалаг хандаж чаддаг, хэдийгээр хайр дурлалынхаа тєлєє тэмцэж чаддаг ч бас єєртєє их хайртай тул єєрийгєє золиослох хvсэлгvй. Бусад бvх ордноос илvv сексийн боломж, таашаал ихтэй тул vvнийг нь хангаж чадахгvй бол єєртєє хайртай хvний хувьд ийм амьдралд удаан байхыг хvсэхгvй. Тохилог гэр орноос илvv єєрийн гадаад байдал, хувцаслалтанд анхаарал тавьж магадгvй.

Нумын ордны эхнэрvvд адал явдал, санаанд оромгvй явдалд дуртай, барагдашгvй амьдралын эрч хvч, сэтгэлийн тэнхээтэй хvмvvс. Тэд хэзээ ч мєнгєний тєлєє vхэн хатан зvтгэхгvй, нєхрєє мєнгє ол гэж vvрийн гэгээнээс vдшийн бvрий хvртэл зvтгvvлэхгvй. Тэд ямар ч тохиолдолд хувь хvний єєрийгєє илэрхийлэх чадварыг илvvтэй vнэлдэг. Тийм учраас нєхрєє азгvй, арчаагvй гэж зэмлэхгvй, харин єєртэйгєє адил єєдрєг байхыг шаардана. Хэдийгээр гэрийн ажил хийх дургvй боловч цэвэр цэмцгэр орчин, тохилог гэр орон, сайхан эд зvйлсэд дуртай, эелдэг, нєхєрсєг, зочломтгой гэрийн эзэгтэй нар. Тиймээс нумын ордонд тєрсєн эхнэрээ гэр, ахуйгаа хєтлєн явуулах шаардлагатай зvйлээр нь хангаж, ахуйн аар саар ажлаас чєлєєлж єєрийнхєєрєє байх бололцоо єгвєл нєхрєє уйдаахгvй, ямагт сэтгэл єєдрєг, инээд хєєртэй байлгадаг сэргэлэн цовоо эхнэр, сайхан амраг юм.

Матрын ордны эхнэрvvд амжилт бол уйгагvй хєдєлмєр, бvр єєрийгєє мартан зvтгэсний vр дvнд ирдэг гэж vздэг. Тиймээс єєрсдєє ч гайхмаар махруу, зvтгэлтэй хvмvvс. Нєхрєє нэр алдар, амжилтанд хvрсэнгvй гэж vглэхгvй, харин тvvнийг хєдєлмєрлєж бий болгох хэрэгтэй гэж vздэг учраас хєдєлмєрлєхийг л шаардана. Амжилтанд яаран тэмvvлдэггvй, аливаад хямгатай ханддаг, мєнгийг гамтай зарцуулдаг бодлоготой, тэвчээртэй эхнэр юм.

Хумхын ордны эхнэрvvдийн хувьд мєнгє багагvй ач холбогдолтой зvйл юм. Тэдний ихэнхийн хувьд аз жаргал гэдэг бол амьдралын зєвхєн сэтгэл санааны нь талыг илэрхийлэх бєгєєд эдийн хєрєнгийн тал нь биш. Тиймээс ч эд хєрєнгєнд шаггvй анхаарал хандуулдаг. Тэд ихэвчлэн “тєгс тєгєлдєр нєхєр” гэдгийг эрж олдог, сонгодог. Тэд улам єндєр байр сууринд хvрэх санааг нєхєртєє байнга єгч, тvvнд хvргэхийн тулд турхирч, тvлхэж байдаг. Хумхын ордны эмэгтэй тєрийн албан хаагч юм уу олон нийтийн зvтгэлтний эхнэр болбол илvv аз жаргалтай байна. Тэд юуханд ч хар санаж харддаггvйгээрээ давуу талтай. Тийм болохоор нєхрєє элдвээр шалгаж, утсыг нь чагнаж, найз хvvхнээрээ утасдуулна гэж vгvй.

Загасны ордны эхнэрvvд єчvvхэн зvйл дээр ч гэсэн нєхрийнхєє тусламжийг авч, юм болгон дээр нєхрийнхєє санааг асуудаг. Ингэснээрээ тvvний хувьд хамгийн чухал хvн нь нєхєр нь, чи минь байхгvй бол би амьдарч чадахгvй гэсэн санааг байнга тєрvvлж байдаг гэнэ. Тиймээс єєрийгєє vнэлдэг, гэр бvлийн хамгийн гол хvн бол нєхєр байх ёстой гэж vздэг хvнд хамгийн тохирох эхнэр болж чаддаг. Загасны ордны эхнэр хэзээ ч нєхєртєє элдвийг зааварлаж, санасан бодсонд нь хориг тавьдаггvй. Ажил нь бvтэхгvй, наймаа нь олигтой явахгvй байсан ч нєхрєє vглэж зовоохгvй, амьдралынхаа тvшиг, тулгуур гэж бодож явдаг сайн талтай. Тэдний хувьд нєхрийн нь тайван байдал, аз жаргал хамгийн чухал. Vгvйдээ л нєхєртєє ийм сэтгэгдэл тєрvvлж чаддаг хvмvvс юм.

Манай орны хувьд жинхэнэ оригнал бүтээгдэхүүн олно гэдэг маш хэцүү байдаг. Тэр тусмаа үнэртэй ус бол хамгийн эрсдэлтэй худалдан авалт байдаг шүү дээ. Түрхээд хэр удаан үнэрээ хадгалж байгааг, харшил өгж байгаа эсэхийг нь мэдэхэд хэцүү. Харин худалдан авсан хойно хулхи бараа гэдгийг нь бид мэддэг. Тэгвэл хэрхэн жинхэнэ оригнал эсэхийг нь мэдэх вэ?

1. Хуурамч барааг гаднаас нь хараад танихад маш хэцүү байдаг. Учир нь тэднийг яг адил дууриаж хийсэн байдаг. Мөн алдартай, нэртэй, үнэтэй гэсэн бүх л үнэртэй уснуудыг хуурамчаар хийж чадна. Тэгэхээр хэт үнэтэй үнэртэй уснууд хуурамч байдаггүй гэж бодож болохгүй юм. Тиймээс эхний мэдэх ёстой зүйл бол ямар ч төрлийн , ямар ч улсын, ямар ч брэндийн үнэтэй уснууд хуурамч байж болно гэдэг явдал юм.

2. Та үнэртэй ус худалдан авахдаа хугацааг нь сайн харах хэрэгтэй. Жинхэнэ оригнал үнэртэй уснууд заавал хугацаа заасан байдаг. Тэгэхээр хугацаа заагаагүй байна гэдэг нь тухайн үнэртэй ус үйлдвэрлэгдээд хэр удаж байгаа нь мэдэх аргагүй шүү дээ. Хичнээн хугацаа заагаад , хугацаа нь дууссан бол хэрэгдээгүй болсон байдаг.

3. Хямдрал зарлаж байгаа эсэхийг нь хар. Учир нь хямдрал зарлаж, хямд үнээр зарах нь тухайн бүтээгдэхүүн хямд гэдгийг илтгэж болох ба ямар шалтгаанаар хямдрал зарласан гэдгийг нь мэд. Магадгүй хугацаа нь дуусах дөхөөд тэгсэн байж болох ба бусад тохиолдолд бол гарцаагүй хуурамч гэсэн үг.

4. Худалдагчийн нийлүүлэгч буюу импортлогч компани нь ямар компани болох талаар мэд. Тэр нийлүүлэгч нь хэр найдвартай, хэр нэр хүндтэй вэ гэдгийг нь мэдэх хэрэгтэй. Тэгэхээр ихэнхдээ лангуундээр байгаа үнэртэй уснуудад нийлүүлэгч гэхээр тодорхой компани байдаггүй учир хятадаас хүмүүс оруулж ирсэн байх талтай.

5. Мэдээж гадаад үзэмж төрхийг нь хар. Сав баглаа боодол, шил сав, бичиг, нэр гарчиг, үнэр. Хямд бараа харахад цаанаа л нэг хямд харагддаг шүү дээ. Цаасыг хэрхэн наасан байгаа, хэрхэн багласан байгаа, ямар материалаар хийсэн байгааг нь харах хэрэгтэй. Өнгө чанарыг нь хар. Бүдэг, ховхорсон, урссан байгаа эсэхийг нь харах.

6. Жин, материалыг нь сайтар хар. Хуурамч үнэртэй усыг илтгэдэг нэг том зүйл бол жин байдаг. Оригнал үнэртэй уснуудын сав шил нь жинхэнэ цэвэр шилээр хийсэн буюу хүнд байдаг. Гэтэл түүнийг дууриалгасан үнэртэй усны сав нь хуванцар буюу хүнд хөнгөний хувьд илт өөр байдаг юм.

7. Үгийн алдаануудыг нь хар. Ихэнхдээ хятадууд буруу бичдэг учир найрлага, заавар зэргийг нь харахад л алдаанууд харагдаж эхэлнэ.

8. Хэрвээ та ямар нэг үнэртэй усыг авахаар шийдсэн байгаа бол тухайн дэлгүүртээ очоод өөртөө түрхээд үз. Тэгээд тухайн өдрөө үнэр нь хэр удаж байгаа, ямар үнэртэй байгаа эсэхийг нь шалгаад үзчих. Хэрвээ үнэхээр сайн чанартай байвал та маргааш нь очоод авж болно шүү дээ.

9. Шууд гартаа түрхэж үз. Магадгүй шууд танд харшил өгөөд эхэлж магадгүй. Зарим харшилууд биеийн бусад хэсгээр өөр байдлаар илэрдэг бол зарим харшилууд шууд тэр даруй улайх загатнах байдлаар илэрдэг.

10. Харьцуулж үз. Таны авах гэж буй үнэртэй ус өөр өөр газруудад  өөр өөр худалдагч, өөр нийлүүлэгчээс ирсэн байвал тэр хуурамч гэдгийг илтгэж байгаа хэрэг. Мөн тухайн үнэртэй усны өнгө үнэр нь хүртэл өөр өөр байгааг та анзаарах болно.

Миний энэ бичиж байгаа сэдэв зарим хунд их инээдтэй санагдаж болох авч яг унэндээ биднийг маш муухайгаар харагдуулдаг, хумуус бараг анзаарч ярихаа болисон соёлч боловсон хумуус хуртэл дотор ни уусаж алга болох тийм л нэг дутагдлийн талаар бичихгуй байж чадахгуй нээ. Барууний орнуудад олон жил болсон хумуус миний юу яриж байгааг ойлгох байхаа.
Заримдаа би машин бариж явахдаа Монголчуудийнхаа ходолгооний соёл, за ганц хан ходолгооний соёл ч биш ер н олон нийтийн газар Улаанбаатар хотод хумуус биэ биэтэйгээ харицаж байгаа, зарим бизнесийн салбарт гарч байгаа хүмүүсийн хоорондийн харицаа зэргийг хараад унэхээр сэтгэл зовж, бухимдал өөрийн эрхгүй тордог юм. Бид яг яаж яваад ийм их уур бухимдалтай бас дээрээс н бусдийг ул хундлэх, танихгуй хунийг дайснаа гэж бодох сэтгэлгээтэй болчиховдоо гэж дотроо тунгаан боддог. Хаалгааар гарахдаа урдаас н том зуйл тэвэрсэн хун орж байвал хэнэгчгүй шууд дайраад гарна, хаалгаар орохдоо хойноосоо орж ирж яваа хуний өмнө тас хийтэл хаалгаа савна, лифтэнд орохдоо шууд чихэж орно, дэлгүүрт танд уйлчилж байгаа худалдагч танитай наймаагаа хийж дуусаагуй мортлоо урдуур дайрч юм асуусан хунд шууд уйлчилж эхэлнэ, гудамжинд алхаж яваа эмэгтэйг одож хоргоох элдэв угээр хэлж шоолох бол бараг энгийн узэгдэл болсон гэхэд болно, зов шаардлага тависан хунийг элдэв угээр харааж зухэн маш муухай байдалд оруулна, ер н Монголд хуний тависан шаардлагийг ухаалгаар хулээж авдаг хун улдээгүй гэж бодогдмоор, зам тээврийн хөдөлгөөнд ялимгуй алдаа гаргасан нэгнийгээ цонхоороо адгийн муу угээр харааж зухнэ, xунсний бараа тарааж байгаа тэрэгнүүд дэлгүүрин хаалганд шууд хондлон тулгаж тавиад бараагаа буулгаж эхэлнэ, зарим компаниуд руу утасдахад та өөрөө юм худалдах гэж байгаа мэт урдаасаа загнуулна – хэрэглэгч хаан гэдгийг 1000 тайлбарлаад ч тэд ойлгохгүй за ингээд тоочоод байвал барагдахгуй бизээ.

Хамгийн гол н хүмүүс хатуу угийг танихгуй бие биендээ хэлэхдээ тухайн хүний талаар огтхон ч бодож узэлгүй зөвхөн өөрийгөө л боддог. Муу муухай угээр хэлүүлж байгаа хун ямар сэтгэхүйтэй ямар зовлонд учирсан явааг хэн ч мэдэхгүй. Гэр булд н маш таагуй явдал тохиолдоод донгож гартал танийг урдаас чин хун муу угээр хараавал ямар байх вэ, гэх мэт зуйлийг хумуус огт боддоггуй.

Харин гуниж гутарсан бухимдалтай яваа уед чин хэн нэгэн танд зам тавиж өгөх ум уу эсвэл танийг хулээгээд хаалгааар оруулбал бага зуйл ч гэлээ маш их сэтгэл зүйн нөлөө узуулдэг гэдэгтэй та бухэн маргахгуй бизээ.

Би саяхан дэлгүүрт баахан сагстай бараатай очерлож байтал миний ард нэг ах нэг шил ундаа бичуулэхээр ирсэн юм. Би тэр хүнд ТА МИНИЙ УРДУУР ОРООД бичүүлчихээ, БИ ОЛОН БАРААТАЙ ТУЛ ТАНИ ЦАГИЙГ ИХ ҮРЭХ БАЙХ гэж хэлээд урдаа оруулсан юм. Харин тэр хун надад дахин дахин баярлалаа гэж хэлж байснийг би одоо хуртэл санадаг. Дэлгүүрээс гараад миний сэтгэл санаа ч хуртэл сайхан байсан. Бид өдөр болгон нийгмийн харилцаанд орох болгондоо ингэж хүлээцтэй бусдад анхаарал тавиж хандвал бидний ажил уйлс хуртэл бутэмжтэй байх болно гэдэгт би итгэлтэй байдаг. Тиймээ миний хэлэх гээд ядаад байгаа зуйл бол бусдад анхааралтай хандаж нийгэмдээ амидарцгаая л гэдгийг хэлэх гээд байгаа юм. Та бухэн энэ талаар санаагаа нэмэрлээрэй.

Санаандгүй явж байгаад найзынхаа юмнаас ийм шүлэг оллоо. Зохиолчийг нь мэдэхгүй болохоор тэр энэ гэж бичсэнгүй, зохион хүн нь уншвал өршөөгөөрэй…хэхэ Энэ шүлэг надад маш их таалагдсан юм. танд ч мөн таалагдана гэдэгт итгэлтэй байна. Уншаад сэтгэгдлээ бичиж үлдээгээрэй.

Намайг хайрла гэж би чамаас гуйхгүй
Нартад ганцхан гэж би өөрийгөө магтахгүй
Сарнай бариж би чам дээр очихгүй ч
Сайхан сэтэглээр би чамайг хайрлаж чадна

Үргэлж би чиний хажууд байж чадахгүй ч
Үүрд би чамайг сэтгэлдээ хайрлаж чадна
Дандаа би чамтай хамт байж чадахгүй ч
Дассан зүрх минь чамаас холдохгүй
Хавар болж усны шувууд ирдэг жамтай
Хайртыгаа бодсоор нэг л өдөр и ирнээ
Надад итгэж болно би чам дээр заавал очно
Насан туршдаа ганцхан чамайг л хайрлах болно.

Сайхан сэтгэлт хөдөлгөөний анд нар болон бидэнд тусалсан бүхий л залуусдаа чин сэтгэлээсээ талархаж байна

Билгүүн маргааш буюу 2009 оны 06 дугаар сарын 10 нд 13:30 цагаас Солонгос улс Сөүл хотруу эмчилгээндээ орхоор нисэх болно

Билгүүн хүүд амжилт хүсэе! Бурхан чамайг ивээг!

www.sainuils.mn

ЭНД ДАРЖ ТАТАЖ АВНА УУ…

Энэ удаа залуустаа хөөрхөн охидуудаар компьютерийнхээ дэлгэцийг чимнэ үү гэж дэлгэцний зураг оруулж байна. Гоё гоё зурагнууд байгаа, татаж аваад найзууддаа гайхуулахгүй юу тээ? хэхэ

Энд дарж татаж авна уу….

ЭНД ДАРЖ ТАТАЖ АВНА УУ…

Миний хайраа одоо битгий уйл
Тэнгэр дээрээс харахад надад хэцүү байна
Бурхан чи бид 2ыг салгаснаас биш
Чи минь ямар ч буруугүй ээ
Маргааш өглөө би нэгэн навчис болоод
Чинийхээ хажуугаар хийсэн буугаад
Амьдралын тэр сайхан гэрэл гэгээг
Чамдаа би чинь шивнье дээ
Диваажин гэж байдаг юм байна
Дэргэдээс чинь харж байна цугтаа байж чадахгүй
Чинийхээ залбиралаар би дэндүү жаргалтай хайрт минь
Зүүд нойронд чинь нэгэн од гийвэл
Харвах тэр одыг намайгаа гэж бодоод
Хамтдаа байсан өдрүүдийнхээ дурсамжийг
Дахин эргэн санаарай
Нэгэн өглөө би цасан ширхэг болоод
Булбарай хацар дээр чинь хайлан буугаад
Ярьдаг байсан тэр ирээдүйгээ
Дахин нэг ярилцъя
Диваажин гэж байдаг юм байна
Дэргэдээс чинь харж байна цугтаа байж чадахгүй
Чинийхээ залбиралаар би
Дэндүү жаргалтай хайрт минь
Сүүлчийн хэдэн үгээ чамдаа захидлаар илгээе
Сайхан амьдралыг олоод сэтгэл өөдрөг амьдар
Сартай тэнгэр лүү харах болгон доо
Сэмхэн миний тухай бодоорой
Алсаас харан хайрлах ёстой л юм байлгүй
Амталж үзсэн хайр минь ганцхан чи л байсан
Түшиг болон чамдаа нууцхан туслан
Эндээс би чинь харан сууна
Диваажин гэж байдаг юм байна
Дэргэдээс чинь харж байна цугтаа байж чадахгүй
Чинийхээ залбиралаар би
Дэндүү жаргалтай хайрт минь

нууцлаг баян эр УИХ-ын гишүүн болсоны гайгаар анх удаа л хөрөнгө мөнгөө олонд дэлгэж байгаа нь энэ. Үнэндээ монголчууд Д.Зоригт гэдэг эрийг мисс хүүхэнтэй нэр холбогдож, хааяахан “Монгол шуудан” банкны эзэн гэж хэвлэлийн хуудсанд нэрийг нь харж байснаас үл хэтэрнэ. Олон долоон үггүй, хэзээ ч сонин хэвлэлээр гарч гайхуулж байгаагүй банкны эзэн УИХ-ын гишүүн болсоноос хойш Засгийн газар болон УИХ банкний асуудалд тун найрсаг ханддаг болсон гэсэн хов жив л өдрөөс өдөрт улам бүр ширүүсэж байгааг нуугаад яахав.
Харин МАХН-аас нэр дэвшиж сонгогдсон эрхэм гишүүдээс хамгийн олон хувьцаа эзэмшдэг компанитай нь Ховдоос сонгогдсон эрхэм гишүүн Д.Бямбацогт. УИХ-ын нялх гишүүдийн нэг энэ залуу тун их чинээлэг. Түүний мэдэлд “Ньюпрогресс , “Алтайтрейд” , “Мост интернаци” , “Эй жи инженеринг” , “Ньюпрогресс тур” , “Ньюпрогресс технологи” , “Эй ти пи” , “Грийт чаннел” , “Эй ти Кей” , “Ньювүүд” , “Футур техно” , “Жи Эс Эс” , “Ньюпрогресс майнд”  зэрэг компаниудын хувьцаа төвлөрч байдаг гэнэ. Түүнийг цахилгаан эрчим хүч, барилга, замын салбарт бизнес эрхлэж баяжсан гэж ярьцгаадаг. Төрийн өмчийн хорооны дарга асан Д.Пүрэвдорж, УИХ-ын дарга Д.Дэмбэрэл тэргүүтэй нутгийн эрх мэдэл бүхий ах нарынхаа хүчээр амжилтанд хүрсэн гэдэг хардлага ч бий.
Харин УИХ-ын 26-р тойргоос сонгогдсон сүмоч Д.Кёкүшюүзан Батбаяр “Шинайжи” , “Кёкүшюү Монгол Холдинг” , “Кёкүшюү дайрект” , “Шү Голд”, “Кёкүшюү бэрс”, “Кёкүшюү Женерал” , Юнайтед Ойлшелл” , “Монгорүшёшя”, “Ворлд майнинг” , Голденвейл” , “Кёкүшюү бродкастинг” , “Эф Эф Си” , зэрэг 12 компанийн хувьцааг эзэмшдэг байна. Гэхдээ Д.Батбаяр гишүүний хувьд дээрхи 12 компаний хувьцааны 50 гаруй хувийг гартаа атгаж суудагаараа онцлогтой.
Харин УИХ-ын гишүүн Х.Баттулга “Мах импекс” , “Женко тур бюро” , “Талх чихэр” , “Женко тур” , “ХИД”, “Налайх” , “МИК”, “Эмээлт”, “Эмээлт зах”, “Женко холдинг” гэсэн том том компанийг эзэмшдэг. “Мах импекс”, “Талх чихэр” хоёр нь л гэхэд Монголын хамгийн том үйлдвэрүүд. Энэ эрийн өмнө гишгих хөрөнгө чинээтэй хүн одоогоор байхгүй гээд хэлчихэд нэг их буруудахгүй. Яагаад гэхээр мань эрийн мэдэлд Монголын гурван том банкны хувьцаа бий. Гэхдээ хар цагаан хэл амнаас айсан сайдтан банкныхаа хувьцааг өөр хүний нэр дээр хадгалж байгаа гэж олон хүн ярьдаг. Энэ бол компаниудын хувьцаанаас ашиг олдог баячуудын жагсаалт.
Тэдний нэг бол УИХ-ын гишүүн Ц.Дашдорж. “Монгол тамхи Со” нэртэй тамхины үйлдвэр. “Улаан шонхор” нэртэй тамхины борлуулалт өнөөдөр Монголд толгой цохиж, улсад төлсөн татвараараа тэргүүлж байгаа энэ эрхэм харин тун чимээ шуугиангүй амьдардаг.
Мэдээж Монголын баячуудын жагсаалтын тэргүүнд бичигдэх хүмүүсийн нэг бол яах аргагүй “Нарантуул”-ын босс Ш.Сайхансамбуу УИХ-ын 9-р тойргоос сонгогдож, гэнэт улс төр болсон бараан захын мэдэлд “Нарантуул шилтгээн” , “Амко”, “Нарантуул трейд” ХХК, “Нарантуул шейл ойл” зэрэг компаниуд багтдаг.  Охиныхоо нэрэр бизнесээ эрхэлсэн Монголын тэргүүн баян эр өнөөдөр охиноо улс төрд сойхоор бэлтгэж байгаа гэсэн. Ш.Сайхансамбуу захирлын хувьд үр хүүхдүүдийнх нь асуудал байнга хэл ам таталж байдаг учраас эрхэм гишүүн охиныхоо нэр хүндийг өсгөхөд чамгүй анхаарч байгаа гэнэ лээ.

Тэргүүн